Een groot uur U

Het taboe pedofilie besproken

30 oktober 1978

De televisie heeft sinds het begin heel wat taboes doorbroken, op gebied van bloot en geloof. De buis bleek juist de ideale spreekbuis voor tal van omstreden onderwerpen. In Een groot uur U koos Koos Postema voor een gedurfd thema: pedofilie.

Spraakmakende onderwerpen
Het was de ultieme droom van menig presentator: een eigen praatprogramma. In navolging van Willem Duys en Mies Bouwman was het in 1970 de beurt aan Koos Postema. De voormalig onderwijzer was bekend van zijn open manier van interviewen in de VARA-actualiteitenrubriek Achter het nieuws. In Een klein uur U ging de presentator, in iets minder dan zestig minuten, het gesprek aan met deskundigen en het publiek over verschillende onderwerpen. In de eerste uitzending behelsde dit de samenwerking tussen de KVP en de Partij van de Arbeid. Spraakmakend was het nog niet: de kijker was vooral onder de indruk van de mannen die met de microfoonhengels door de zaal liepen.

Voor een aflevering een maand later was een spannender onderwerp gekozen: sterilisatie bij mannen. Voor veel tv-kijkers een onbekend gegeven, omdat deze ingreep nog maar een paar keer per jaar uitgevoerd. Het was de schoolmeester in Koos Postema die met zijn discussieprogramma ‘onverzuilde educatieve televisie voor alle mensen’ wilde maken. Veel onderwerpen waren, zeker in bepaalde kringen, nog taboe. In de jaren die volgden kwamen onder andere euthanasie, plastische chirurgie, autisme en kinderwensen bij homoseksuelen ter sprake. De sfeer bleef altijd bedeesd, zowel bij het aanwezige publiek dat vragen mocht stellen als bij de gespreksleider zelf. Voor Koos Postema was het bijna een missie geworden om taboes te doorbreken. Eén onderwerp durfde hij echter niet aan: pedofilie. In een interview begin 1978 sprak Koos Postema: “Ik zou ook niet weten hoe ik het moest doen. Met zo’n man gaan praten? Met de kans dat ie overkomt als een hele beste, aardige man? Ik zie het me niet doen.”

Nog geen jaar later was het toch zover. De presentator had in de tussentijd behoorlijk wat reacties ontvangen dat hij ‘laf’ was om dit onderwerp niet aan te snijden. Ook van Edward Brongersma. Hij was advocaat, politicus én pedofiel. In de jaren vijftig had hij een celstraf moeten uitzitten wegens een seksuele relatie met een minderjarige jongen. Brongersma hoopte dat hij op televisie misverstanden over het onderwerp kon wegnemen. Hij was zodoende de hoofdgast in de uitzending, dat inmiddels onder Een groot uur U door het leven ging. Het was de redactie niet gelukt om andere pedofielen in de studio te krijgen: ze waren bang voor hun omgeving en hun baan.

maandag 30 oktober 1978, 21.55 uur
Een groot uur U, Nederland 1 (VARA)

De uitzending
Postema mocht dan wel hebben aangegeven persoonlijke bezwaren te hebben, in de uitzending was hier niets van te merken. Pleitbezorger Brongersma sprak vrijuit over zijn visie op pedofilie (“iedereen heeft wel liefde voor kinderen in zich, en soms ook seksueel”) en dat een relatie tussen een volwassene en een kind prima moet kunnen (“het hoeft helemaal niet schadelijk te zijn”). De meest kritische vragen kwamen van de kijkers thuis, die tijdens de uitzending konden bellen naar 035-17855. Het gesprek was openhartig, kalm en zonder oordeel: dat was na afloop aan de mensen thuis.

Openheid
Dat de tv-kijker in de jaren zeventig al was gewend aan taboedoorbrekende programma’s, bleek uit de reacties. Of vooral: het gebrek hieraan. Wie had gekeken, waardeerde vooral de openheid waarmee Koos Postema het gesprek voerde. Het programma paste perfect in de tijd dat onderwerpen die ooit omstreden waren opnieuw tegen het daglicht werden gehouden. Pas na enige tijd kwam er kritiek: pedofilie werd wel erg gelijkgeschakeld aan andere vormen van seksualiteit. In een terugblik op televisie jaren later stelde Postema dat de stellingen van Brongersma tegenwoordig zouden worden uitgehoond en dat een uitzending als toen nu niet meer zou kunnen.