‘U kijkt naar een ingelaste nieuwsuitzending. Een groot deel van Nederland is nu al meer dan vijftig uur getroffen door een stroomstoring van ongekende omvang. In drie provincies – Utrecht, Zuid-Holland en Zeeland – zitten miljoenen mensen sinds afgelopen zaterdag zonder stroom.’

Het is 11 november 2024 als dit onheilspellende nieuws primetime op NPO1 wordt meegedeeld. De uitzending opent met beelden van donkere straten, waar bejaarden onder enkel het licht van de camera in een voxpop hun zorgen uiten. Beelden van brandweerlieden die aan liftdeuren sjorren, omdat er duizenden mensen vast zouden zitten. Supermarkten hebben hun deuren gesloten, plunderaars slaan daarom de ruiten maar in om toch te kunnen hamsteren. Eén mevrouw komt aan het woord omdat bij haar in de badkamer het rioolwater via het doucheputje omhoogkomt.

Voor het verslag van dit nieuws is oud-journaalpresentator Sacha de Boer achter haar fotocamera vandaan getrokken en in een state of the art studio geplaatst. Ze schakelt live met EO-coryfee Tijs van den Brink, die in de studio ernaast zit. Hij heeft als taak om met de minister en deskundigen een stukje duiding te brengen bij dit vreselijke nieuws. Want is het een cyberaanval, die het stroomnet heeft platgelegd? Zijn het de Russen? Onderin beeld loopt zoals het hoort bij een serieuze breaking news-uitzending een tikker in beeld. Met daartussen het zinnetje: ‘Let op: deze gebeurtenissen zijn niet echt, maar geven een realistisch beeld van de gevolgen van grote stroomuitval’.

Het is allemaal onderdeel van de grote stroomstoringshow Black-Out, die de EO uitzendt. Een waarschuwingsspotje van tachtig minuten, met echte politici in een neppe werkelijkheid. Behoorlijk realistisch ook, benadrukt de omroep zelf graag, met een serieuze boodschap die Sacha de Boer aan het einde nog benadrukt: ‘Bent u voorbereid op zo’n situatie als dit ooit écht gebeurt?’

Helaas voor de makers hebben niet veel mensen deze boodschap gehoord. Ondanks de prominente uitzendplek keken slechts 256.000 mensen, met een marktaandeel van 7,4%. Terwijl Sacha en Tijs zeer professioneel paniek zaaiden, keek meer dan negentig procent naar iets anders. Naar het conservatieve gebabbel in Vandaag Inside bijvoorbeeld, of de misdaadperikelen van Kees Van Der Spek. Een mythische massahysterie zoals na het legendarische Amerikaanse hoorspel War of the Worlds bleef uit. Geen blinde paniek op straat. Zelfs geen hashtag ophef op social media.

Het is een interessant gedachte-experiment: wat als de EO dit programma tien jaar eerder had uitgezonden? Of nog beter, veertig jaar eerder? Natuurlijk, de kijkers hadden zich in 1984 afgevraagd wat een cyberaanval was. En of Tijs van den Brink met zijn veertien jaar niet wat te jong was om zulke serieuze materie te brespreken. Zeker is dat met enkel twee zenders op de Nederlandse televisie het aantal kijkers hoger was. De mogelijke impact en de paniek daardoor waarschijnlijk ook. We kijken niet meer massaal. We kijken niet meer gelijktijdig. En we zijn inmiddels wel wat gewend.

Het televisielandschap is weidser dan ooit. Sinds 2024 besteden Nederlanders meer tijd aan streamingsdiensten dan aan lineair televisiekijken. Ofwel: liever zelf kiezen welke serie op het scherm verschijnt dan dit laten bepalen door de zendercoördinatoren. Het is een kantelpunt in de Nederlandse televisiegeschiedenis, die op 2 oktober 1951 officieel begon. In alle eerder verschenen beeldbuisjubelboeken, veelal gedetailleerd beschreven door voormalig tv-makers of hoogleraren, wordt de televisie nog lang niet doodverklaard. Dat wil ik ook zeker niet doen. Maar eerlijk is eerlijk: er is een nieuwe generatie die opgroeit en die je de afkorting van AVROTROS niet kan vertellen. Of die weet dat het twee afkortingen zijn, met frisse tegenzin aan elkaar vastgeplakt. Of wat het verschil is tussen Willem Duys en Willem Ruis. Vooropgesteld, dat is helemaal niet erg. Het is gebleken dat we prima kunnen leven zonder deze kennis. Televisie is niet dood, maar is al wel lang en breed aan een nieuw leven begonnen.

Net als dat niemand ter plekke doorhad dat de middeleeuwen waren afgelopen, kunnen we het tijdperk van de traditionele televisie nog niet afsluiten. Maar een klein strikje eromheen, dat kan geen kwaad. Het biedt de mogelijkheid om in dit jubileumjaar terug te blikken op de kracht die het medium de afgelopen 75 jaar heeft laten zien. Tv-programma’s, die leidden tot vreugde, verbazing en gruwel in de huiskamer en daarbuiten. Een ‘venster op de wereld’, zoals de gedweepte uitspraak luidt. Het laatste nieuws, drama, cabaret, show en sport kwamen opeens voor iedereen dichtbij. Als je met je welverdiende guldens een toestel had aangeschaft, tenminste. De televisie die miljoenen Nederlanders aan de buis heeft gekluisterd, liefst met natte haartjes, heeft voor heel wat beeldbepalende momenten gezorgd, waar op deze website op wordt teruggeblikt.
Menno Woudt, 2026