F.A.Q. over 75 jaar tv

Frequently-ish Asked Questions

Hoe heette die quiz met Bert van Leeuwen ook alweer? That’s the question. En zo zijn er nog veel meer vragen die de stormachtige televisiegeschiedenis kan oproepen. Volgende vraag! Dat was dan weer de titel van twee verschillende programma’s. Hieronder een overzicht van weinig tot veelgestelde vragen.

Wie was de eerste persoon op de Nederlandse televisie?

Dat was Jeanne Roos, de omroepster van de NTS tijdens de eerste uitzending op 2 oktober 1951. Haar eerste woorden waren: “Goedenavond dames en heren. Vanavond is het een heel bijzondere avond.” Er zijn ook andere kanshebbers op de titel, als de experimentele uitzendingen van Philips worden meegenomen. Zo verscheen de vrouw van Philips-medewerker Freek Kerkhof in 1935 al eens voor de camera, maar dat bewijs is niet bewaard gebleven.

Wie wordt bedoeld met de ‘koningin van de televisie’?

Er zijn veel presentatrices die deze titel graag zouden claimen, maar het volk erkent er maar één: Mies Bouwman. Ze was al op televisie sinds het prille begin, bij de KRO als omroepster in 1951. Haar koninklijke titel verzilverde ze met de legendarische tv-actie Open het Dorp in 1962. Toch zijn er leden van de koninklijke tv-hofhouding: Sonja Barend wordt de ‘koningin van de talkshow’ genoemd, Linda de Mol is tweede in lijn als ‘tv-koningin’.

Waar staat de afkorting AVROTROS voor?

De afkorting staat voor Algemene Vereniging Radio Omroep Televisie en Radio Omroep Stichting. Het is de ongelukkige naam van twee omroepen die in 2014 gefuseerd zijn, maar hun historische banden niet wilden loslaten. Ook omroepen BNNVARA en KRO-NCRV hebben de afkortingen aan elkaar geplakt.

In welk jaar had iedereen in Nederland een tv in huis?

Dat moment moet nog komen: naar schatting heeft nu 96% van de Nederlanders een tv-toestel in huis. Sommigen hebben er geen vanwege religieuze overtuiging of omdat ze geen vierkante ogen willen. Het zijn er in ieder geval meer dan bij de start van de televisie in Nederland: in 1951 waren er zo’n 500 toestellen in het land. Drie maanden later waren dat er zo’n 9000, drie jaar later zo’n 30.000 en in 1961 werd het miljoenste tv-toestel geregistreerd.

Wat was het eerste tv-programma in kleur in Nederland?

Eigenlijk zou de kleurentelevisie pas in 1968 beginnen, maar op 21 september 1967 was al het eerste programma in kleur te zien: het liveverslag van de opening van de elektronicabeurs Firato ’67. Dan moest je wel een kleurentoestel beschikken, natuurlijk. In de eerste periode was er zo’n zeven uur aan programma’s in kleur te bewonderen. Het duurde tot in de jaren zeventig voor alle tv-programma’s in kleur waren, pas in de jaren tachtig hadden ook de meeste tv-kijkers een kleurentelevisie in huis.

Vanaf wanneer kon er de hele dag tv worden gekeken?

De televisie begon in 1951 met twee uitzendingen per week, van zo’n anderhalf uur. De meeste tijd was er dus niets te zien. Pas in oktober 1960 was er zeven dagen per week programmering (zelfs op zondag!), maar enkel in de avonduren. Met een tweede net in 1964 was er al iets meer te kiezen. Vanaf 1982 werd langzaam de middagtelevisie geïntroduceerd. Het was dankzij de komst van de commerciële zender, eind jaren tachtig en begin jaren negentig, dat je de televisie de hele dag kon aanzetten: van het ontbijtnieuws in de ochtend tot belspelletjes middenin de nacht.

Wat is het verschil tussen Willem Duys en Willem Ruis?

Ze waren allebei zeer populair als presentator, hadden alle twee een vlotte babbel en maakten alle twee memorabele televisie. Maar zeker, er waren ook verschillen: Duys zat liever aan het hoofd van de tafel in zijn talkshow, Ruis vloog liever als quizmaster door een grote tv-studio. De een werkte trouw voor de AVRO, de ander ruilde de KRO in voor meer geld bij de VARA. En ook niet onbelangrijk: ze zagen er allebei anders uit. Kijk maar.

Wat was de eerste tv-rel in Nederland?

Meteen de eerste uitzending op 2 oktober 1951 zorgde voor ophef, door een elfjarige jongen mee te laten spelen in het eerste tv-spel. Toch was het vooral de Arbeidsinspectie die boos was en de studio binnen kwam lopen. Ook de jaren erna bleven grote rellen uit en was het voornamelijk particuliere verontwaardiging. Zo schreef De Telegraaf op 20 januari 1956: ‘Abstract spel werd TV-rel’, over het VARA-toneel De nieuwe huurder. Lezers van andere kranten hadden er minder moeite mee. De eerste keer dat in Nederland grotere, nationale ophef ontstond, was na de uitzending Dag Koninginnedag op 31 augustus 1957. Het nationale feestprogramma ter ere van prinses Wilhelmina had een sterk republikeins randje en werd zo de eerste tv-rel.

Wat is het slechtst bekeken programma ooit in Nederland uitgezonden?

Zelfs de slechtste programma’s hebben vaak nog kijkers, al is het alleen maar omdat ze erbij in slaap zijn gevallen. Zeker de eerste decennia hoefden tv-makers zich niet druk te maken of er wel publiek was. Het zijn vooral nachtelijke uitzendingen op kleinere commerciële zenders die ongezien blijven. Op 17 juni 2023 was er een nieuw dieptepunt voor de NPO: om kwart over acht ’s avonds keek niemand naar het goededoelenblokje Socutera op NPO3.

Wanneer werden de eerste buitenlandse programma’s uitgezonden?

Met de start van de Eurovisie-uitzendingen in 1954 en het NTS Journaal in 1956 zag de Nederlandse tv-kijker al meer en meer beelden uit het buitenland. Het aankopen van buitenlandse programma’s door de Nederlandse omroepen ging gepaard met de uitbreiding van de zendtijd. Pas in de jaren zestig werd op grote schaal tv-programma’s geïmporteerd. De VARA begon op in februari 1960 met het uitzenden van de Amerikaanse serie Interpol Calling, de KRO volgde in de zomer met Alfred Hitchcock en de NCRV had de Amerikaanse komedie Father Knows Best hernoemd naar Vader weet het beter. In 1974 werd een kwart van de totale zendtijd op de Nederlandse omroepen gevuld door aangekochte producties.

Wat is het best gewaardeerde tv-programma ooit?

Dat was de oudejaarsconference van Wim Kan in 1973, Zuinig over de drempel. In deze jaren werden niet alleen het aantal kijkers maar ook de waardering gemeten: die was met 88 ongekend hoog. In de decennia die volgden werden louter de kijkcijfers van belang, alhoewel de NPO nog geregeld onderzoek doet naar de eigen programmering. Daaruit blijkt dat Over mijn lijk (BNNVARA) het beste wordt gewaardeerd door de tv-kijker.

Wie is de langstzittende omroepster op tv geweest?

De titel behoort aan Jantine de Jonge, die zo’n 32 jaar omroepster is geweest. In 1966 begon ze bij de NTS, om in de jaren erna bij de NOS, RVU, de VPRO en de IKON programma’s aan te kondigen. Dat deed ze ook voor SchoolTV, nadat de meeste omroepen al afscheid hadden genomen van de omroepers. In 1998 kondigde ze voor het laatst programma’s af. Een eervolle vermelding is voor Elles Berger, die zo’n dertig jaar lang het gezicht van de VARA was.

Welke presentator wisselde het vaakst van omroep?

De grootste kanshebber op deze titel is Robert ten Brink. In zijn tv-carrière werkte hij achtereenvolgend voor de KRO, NOS, VARA, VOO, Veronica, SBS6 en RTL4. Zijn succeshit All You Need Is Love verhuisde altijd met hem mee.

Sinds wanneer kun je programma’s terugkijken?

Wie programma’s wilde bewaren of terugkijken, was vanaf de jaren tachtig aangewezen op de videorecorder. In 2003 lanceerde de publieke omroep de website Uitzending Gemist, waarop programma’s konden worden teruggekeken. Tegenwoordig kunnen veel programma’s online worden teruggekeken (of zelfs vooruitgekeken). Wie uitzendingen van langer geleden wil terugkijken, kan bij het archief van Beeld en Geluid terecht.

Wat is de beste tv-tune aller tijden?

De tune van Studio Sport werd in 2004 uitgeroepen tot ‘beste Nederlandse tv-melodie van de twintigste eeuw’. Tonny Eyk componeerde het stuk in 1974, dat tot op de dag van vandaag door de meeste Nederlanders direct herkend wordt. Op de in 1993 uitgebrachte cd ‘Bekend van TV’ staan nog meer klassiekers, zoals de tv-tunes van Vrienden voor het leven, Goede tijden, slechte tijden en Vrouwenvleugel (Nog één kans).

Wat is het laagste bedrag ooit gewonnen op tv?

De meeste deelnemers van tv-quizzen gaan gewoon met lege handen naar huis, hooguit met een kleine onkostenvergoeding. Bij 2 voor 12 krijgen de verliezende deelnemers traditiegetrouw een pennenset, bij veel andere quizzen ‘de eer’. Relatief gezien is het laagste bedrag ooit in Miljoenenjacht uitgekeerd, zeker als er wordt vergeleken wat er potentieel kon worden gewonnen. In 2005 speelde een finalist door tot het bittere einde, om uiteindelijk met tien euro in zijn koffer naar huis te gaan.

Wat was de eerste goede doelen-actie op tv?

‘Beurzen open, dijken dicht’, zo heette de actie die in 1953 na de watersnood in Zeeland en de Zuid-Hollandse eilanden werd gestart. De liefdadigheidsactie was vooral op de radio, maar resulteerde ook in een tv-uitzending. De bekendste goede doelen-actie kwam negen jaar later met Open het Dorp, wat de blauwdruk zou worden voor alle latere acties op tv.

Hoeveel mensen werkten er in het begin bij de tv?

Bij de start van de eerste uitzending op 2 oktober 1951 had de overkoepelende Nederlandse Televisie Stichting (NTS) negen mensen in dienst. Dat waren voornamelijk technici en decormakers, die de eerste tv-sterren (de omroepsters, de politici en tv-spelers) moesten laten stralen. De verschillende omroepen leunden vooral op de ervaren radio-krachten: televisie was immers gewoon geluid met plaatjes. In de jaren erna groeide het vak van tv-maker sterk en zo ook het aantal medewerkers. In 1964 telde de NTS al meer dan duizend medewerkers.

Wie presenteerde het eerste weerbericht op tv?

Het allereerste weerbericht in oktober 1951 werd gepresenteerd door een arm. Geheel anoniem werden wolkjes en zonnetjes op de weerkaart geketend – met lippenstift, want dat was het beste zichtbaar. De arm was van Cor van der Ham, de weerdienstleider van het KNMI. Ook de arm én de stem van Joop den Tonkelaar werden snel bekend. Een van de redenen dat hij niet in beeld kwam, was dat hij zo niet de schuld kon krijgen van slecht (voorspeld) weer.

Wat waren de populairste omroepen qua ledenaantal?

Bij de start van de televisie in 1951 was dat de KRO, met ruim 300.000 leden, een aantal dat in de jaren erop verder groeide. In 1968 nam de AVRO, geheel volgens de ontzuiling, het stokje over van grootste omroep met ruim 800.000 leden. Twintig jaar later werd VOO koploper, met meer dan een miljoen leden. In de twintigste eeuw namen de TROS en, na vele omroepfusies, uiteindelijk Omroep MAX de koppositie over, al moeten ze het met vele honderdduizenden leden minder stellen.

Duik snel in de geschiedenis van 75 jaar tv: