Open het Dorp
Televisie voor het goede doel
26 november 1962
Op 26 november 1962 hield één televisie-uitzending Nederland 23 uur lang in zijn greep. Wat begon als een gewaagde gok van de AVRO, groeide uit tot een ongekende nationale inzamelingsactie: Open het Dorp werd een historisch moment, met open hart en open portemonnee.
De AVRO verwacht dat na maandagavond half negen honderdduizenden mensen in het hele land in actie zullen komen. Tot in de kleinste dorpjes zal men duidelijk kunnen merken, dat de actie ‘Open het dorp’ aan de gang is. Via radio en televisie wil men in 23 uur tijd drie tot vier miljoen gulden inzamelen. ‘Nooit,’ zo zei men gisteren bij de AVRO, ‘nooit zullen er zoveel mensen tegelijk voor één actie aan het werk zijn geweest. Nooit zullen er ook zoveel artiesten aan een uitzending hebben meegewerkt.’
Het Vrije Volk, 24 november 1962
Televisiekijkend Nederland heeft een slapeloze nacht voor de boeg. (…) Door enkele oogartsen werd ons medegedeeld dat 24 uur tv kijken niet schadelijk is voor de ogen. Tenminste niet meer dan bij normale kijkduur. (…) Een huisarts zei ons: ‘Ik wil de tv-kijkers het nemen van opwekkende middeltjes en het drinken van grote hoeveelheden zwarte koffie ten zeerste afraden. Dit geeft slechts tijdelijke fitheid.
De Telegraaf, 24 november 1962
Een marathonuitzending
Voorafgaand waren er zorgen. Een marathonuitzending op radio en televisie, dat was nog nooit gebeurd. Naar Amerikaans voorbeeld zou de AVRO een benefietprogramma maken van 24 uur lang. Het goede doel: het bouwen van een plek waar mensen met een beperking bij elkaar konden wonen in Arnhem. Ofwel, ‘het dorp’. Initiatiefnemer dokter Arie Klapwijk wist de AVRO hiervoor te strikken. Mies Bouwman zou vanuit de RAI in Amsterdam onafgebroken het programma leiden.
Ondanks grote sympathie, klonk er vooraf ook gemopper: waarom moest de tv-actie doordeweeks, van maandag op dinsdag worden uitgezonden? Werkgevers vreesden dat mensen zich massaal ziek zouden melden om tv te kijken. De AVRO kon niet anders: op andere dagen hadden ze te weinig zendtijd en bovendien was nu al met de VARA geruild. In de krant bevestigde een deskundige dat het geen kwaad kon, een tv-toestel urenlang aan te laten staan. Bij de omroep zelf vreesden ze een ander gevaar: wat als er niemand zou kijken? Het tegenovergestelde gebeurde.
maandag 26 november 1962, 20.30 uur
Open het dorp, AVRO
De uitzending
In de eerste uren van de tv-actie stromen in de RAI de mensen en de donaties binnen. Duizenden kruideniers en postkantoren openen ’s avonds speciaal hun deuren, zodat mensen daar geld kunnen doneren. Mies Bouwman geeft de tussenstanden door: een miljoen, twee miljoen, drie miljoen… Rond middernacht leest Arie Klapwijk een binnengekomen telegram voor. Het is een steunbetuiging van niemand minder dan koningin Juliana. Met optredens en beroemde gasten in de RAI wordt de moed er ingehouden.
Veel tv-kijkers zijn dinsdagochtend blij verrast Mies Bouwman nog steeds op de televisie te zien. Steeds meer mensen trekken naar de RAI, met luciferdoosjes of zelfs emmers vol geld. Bedrijven ontdekken dat een donatie ook een mooie manier is om reclame te maken, al mag dat van de omroepstatuten eigenlijk niet. In het laatste uur weet Wim Kan telefonisch ruim 100.000 gulden los te peuteren bij enkele grote bedrijven als Albert Heijn en Unilever. Na 23 uur houdt de uitzending op, bij een ingezameld bedrag van 12 miljoen gulden. Mies Bouwman bedankt de fijne mensen in de RAI en de fijne mensen in het land. Bij de officiële afsluiting van de actie, twee maanden later, is het bedrag opgelopen tot 22 miljoen gulden.
Wel nooit zal iemand 24 uur achter elkaar zoveel gepraat en vooral zo vrolijk gelachen hebben als zij. (…) Mies Bouwman, sinds gistermiddag Miss Holland honoris causa kon het allemaal niet meer verwerken. Vechtend tegen de tranen luisterde zij naar de duizenden, zie zongen ‘Lang zal zij leven’. (…) Dit was de sublieme apotheose van een uniek t.v. gebeuren, dat Nederland 23 uren in zijn ban heeft gehouden.
Trouw, 28 november 1962
Op de teleurgestelde ‘giftengevers’ die niet aan bod kwamen na, heeft iedereen in de RAI een grandioos evenement meegemaakt, dat telkens als het helemaal Amerikaans dreigde te worden toch ook weer helemaal Nederlands en Amsterdams bleek te zijn. (…) De paden voor het podium waren één onwrikbare massa van gevers en geschenken geworden, waarin het televisie-apparaat onder de voet werd gelopen.
de Volkskrant, 28 november 1962
Koningin van de Nederlandse televisie
Natuurlijk was dokter Arie Klapwijk blij: het dorp zou gerealiseerd worden. Maar het was Mies Bouwman die in een dag tijd was uitgegroeid tot nationale heldin. De nieuwe ‘koningin van de Nederlandse televisie’ werd na afloop van de uitzending thuis opgewacht door de plaatselijke fanfare. Ze ontving heel wat titels, zoals die van ‘meest bewonderde Nederlander’, ontving tal van prijzen en natuurlijk werd er een bloem naar haar vernoemd. Haar warme persoonlijkheid was een belangrijke reden voor het succes van Open het dorp. Maar ook het medium televisie zelf bleek een krachtig instrument. Het kon ontroeren en bovenal mensen aanzetten tot actie. Dat maakte sommigen ook wat nerveus: wat als de tv ooit voor iets minder hartverwarmends werd aangewend?
Uit onderzoek naderhand bleek dat zeker 85% van de Nederlanders naar de tv-actie had gekeken of geluisterd. Het gebruik van gas en licht was gedurende de tv-uitzending hoger dan normaal. Open het Dorp zou decennialang hét voorbeeld blijven voor hoe een benefietuitzending op televisie moest worden gemaakt. Een jaar na de uitzending werd de eerste steen gelegd voor de bouw van ‘het Dorp’. Uiteraard onder aanwezigheid van de koningin: Mies Bouwman.
5x goede doelen-tv
1. Beurzen open, dijken dicht (1953)
Op de radio werd al volop aandacht besteed aan de watersnoodramp die Zeeland en de Zuid-Hollandse eilanden begin februari had getroffen. Pas op 14 februari volgde een ingelaste uitzending op tv, waarin Mies Bouwman een rondetafelgesprek leidde. De gezamenlijke programma’s van de omroepen leverden ruim vijf miljoen gulden op.
2. Redt een kind (1959)
Vanuit het Concertgebouw in Amsterdam werd eind 1959 geld ingezameld voor de jonge Algerijnse vluchtelingen in Marokko. Voor het eerst zaten er bekende acteurs en actrices klaar bij de telefoon om donaties in ontvangst te nemen: het zou een traditie worden bij goede doelen-tv. De avond bracht 120.000 gulden op.
3. Eén voor Afrika (1984)
De tv-actie om geld in te zamelen voor slachtoffers van de hongernood in Noordoost-Afrika was de eerste onder de vlag van Giro 555. Ilona Hofstra en Koos Postema presenteerden de tien uur durende televisie-uitzending, die 81 miljoen gulden opleverde.
4. Tieten laten zien voor het goede doel (1995)
De dag na de tv-benefietavond voor de watersnood in het rivierengebied ging het niet over de slachtoffers, maar over presentator Henny Huisman. Een vrouw zou 500 gulden hebben verdiend met een striptease in een kroeg (wat achteraf niet zo bleek), waarop Huisman opperde of ze haar borsten niet wilde laten zien voor nog meer geld. ‘Kom, laat nou even die dijken zien, die net zijn doorgebroken.’
5. Tsunami in Azië (2004)
De vernietigende tsunami in Azië aan het einde van 2004 gaf ook de feestdagen in Nederland een zwart randje. De benefietactie op televisie bracht een record van 208 miljoen euro op en het onvergetelijke benefietnummer Als je iets kan doen.
Bekijk meer beeldbepalende momenten uit 75 jaar tv:
© 75 Jaar TV / Menno Woudt (2026) Alle beelden behoren tot de rechthebbenden