24 uur: tussen leven en dood
Heimelijke opnames worden programma fataal
23 februari 2012
De televisie breng je op plekken waar je niet elke dag komt. Zoals op de spoedafdeling van een ziekenhuis, waar voor 24 uur: tussen leven en dood werd gefilmd. Een opname in het ziekenhuis was nog nooit zo dubbelzinnig én ongewenst.
‘“Dit is een uniek concept”, zegt uitvoerend producent Jeroen Schaap. (…) ‘Doorgaans worden artsen gevolgd met een cameraploeg, iedereen is zich dan bewust van de opnamen. Dit geeft een veel realistischer beeld.” Daarbij is er nog een groot verschil met de meeste medische reality-series. Het draait in deze nieuwe reeks niet zozeer om het letsel, maar om de emotie van zowel patiënt als verpleegkundige of arts.
BN DeStem, 25 februari 2012
Patiëntenfederatie NPCF reageert verontwaardigd op het toelaten van camera’s op de spoedeisende hulp. “Ik vind het stuitend dat dit ziekenhuis kwetsbare patiënten heeft geconfronteerd met camera’s ten behoeve van een televisieprogramma”, zegt directeur Wilna Wind. Volgens Wind zijn de grenzen van de privacy flink overschreden. “Je mag patiënten nooit in zo’n positie brengen.” Ze wil dat de politiek en ziekenhuizen er in de toekomst alles aan doen om dergelijke situaties te voorkomen.
NRC Handelsblad, 23 februari 2012
‘Big Brother in de operatiekamer’
Wie begin 2012 op de spoedeisende hulp van het Amsterdamse VU medisch centrum belandde, werd extra goed in de gaten gehouden. Zestien dagen lang was de afdeling van het ziekenhuis een veredelde tv-studio. Voor een nieuwe realityserie wilde producent Eyeworks geen grote cameraploeg de operatiekamers insturen, zoals al vaker op tv was gedaan. In plaats daarvan waren 35 camera’s opgehangen, die door twee medewerkers werden bestuurd. Zo kon onopvallend, zonder dat artsen en patiënten voor de voeten werden gelopen, de realiteit worden vastgelegd.
In de zestien opnamedagen waren 1500 patiënten met spoed binnengebracht. De meesten waren niet interessant genoeg voor televisie. Aan 215 mensen werd toestemming gevraagd om te filmen, waar uiteindelijk 150 hiervan mee instemden. De serie zou onder de titel 24 uur: tussen leven in dood in maart bij RTL4 worden uitgezonden. Tot dusver was er nog geen verdere publiciteit voor het programma. Nieuwsuur bracht daar verandering in.
‘Big Brother in de operatiekamer’, zo werd het programma in Nieuwsuur aangekondigd. Het actualiteitenprogramma zond een interview uit met Ron Janssen, een vader die zijn gewonde dochter met spoed naar het VU medisch centrum had gebracht. De vader mocht van de arts niet bij zijn dochter blijven. De camera’s mochten dat wel, werd op het moment dat ze naar huis mochten duidelijk. Eyeworks vroeg op het einde of ze de opnames mochten gebruiken. Absoluut niet, was het antwoord. Janssen wilde wel voor de camera’s van Nieuwsuur verschijnen om zijn beklag te doen. Ook twee hoogleraren kwamen aan het woord. Zij waren het eens: met dit nieuwe RTL-programma werden ethische en juridische grenzen overschreden.
Zowel Eyeworks als het ziekenhuis lieten weten zeer zorgvuldig te zijn omgegaan met de privacy. Altijd is vooraf toestemming gevraagd. Behalve bij de familie Janssen, dan. Om de kijkers zélf te laten beoordelen of het een integer programma is, besloot RTL om de eerste uitzending van 24 uur: tussen leven in dood vervroegd uit te zenden, namelijk diezelfde avond nog.
donderdag 23 februari 2012, 20.30 uur
24 uur: tussen leven en dood, RTL4
Aantal kijkers: 937.000
De uitzending
Een ambulance, een huilende vrouw en een bebloede man op een brancard: welkom op de spoedeisende hulpafdeling van het VU Medisch Centrum in Amsterdam. “Een plek waar niemand een afspraak maakt, maar waar dag en nacht tientallen mensen terecht komen”, klinkt de ronkende voice-over.
De kijker maakt kennis met Fred, een sportieve bejaarde van bijna tachtig jaar. Hij is gezond en gaat zelfs nog drie keer per week naar de tennisclub, krijgt de kijker te horen. Toch belandt hij in het ziekenhuis na een valpartij. Een ongeluk zit immers in een klein hoekje. Vrachtwagenchauffeur Nico heeft klaarblijkelijk ook toestemming gegeven om met zijn bebloede hand in beeld te komen. Door een ongeluk op zijn werk is zijn middelvinger behoorlijk toegetakeld, wat door een van de 35 camera’s close-up in beeld wordt genomen. “De zenuwen en de vaten van de middelvinger zijn wel echt door”, concludeert de arts. “En de botten natuurlijk ook.”
Veel VU-artsen zijn woest dat de directie de privacy van de patiënt niet voorop heeft gesteld. (…) ‘De schaamte was unaniem onder de vijftig aanwezigen’, zegt een specialist, die anoniem wil blijven omdat het niet is toegestaan uit de vergadering te klappen. “De boosheid werd keurig academisch verwoord, maar kan vrij worden vertaald als: wat zijn jullie een sukkels.”
de Volkskrant, 25 februari 2012
De omstreden serie met patiënten op de spoedeisende hulp van het Amsterdamse ziekenhuis VUmc is na één aflevering geschrapt. (…) Onder druk van alle kritiek en 400 klachten bij een speciaal meldpunt vroeg de medische instelling RTL om de serie te schrappen. “VUmc is tot de conclusie gekomen dat de nu ontstane onrust niet opweegt tegen de beoogde doelstellingen met dit programma: inkijk in de zorg, transparantie en voorlichting.”
BN De Stem, 25 februari 2012
Schadevergoeding voor patiënten
Binnen 24 uur was een levendig debat ontstaan: hoe ver mogen televisiemakers gaan op het gebied van privacy? Direct na de uitzending was bij Nieuwsuur een officieuze nabeschouwing. Twee VU-directeuren en Eyeworks-baas Reinout Oerlemans waren aangeschoven om het project te verdedigen. Het was juist een unieke manier om het werk in het ziekenhuis aan het publiek te laten zien, vonden zij. Bovendien was er zorgvuldig gehandeld en waren alle patiënten, na de ontstane ophef, nóg een keer om toestemming gevraagd. Maar interviewer Mariëlle Tweebeeke liet geen spaan van de heren heel. Ook wie géén toestemming had gegeven, werd toch de hele tijd door Eyeworks-medewerkers in de gaten gehouden. Bovendien liepen deze tv-makers in witte jassen rond, waardoor het voor de (aangereden, soms half bewusteloze) patiënten lastig was te ontdekken dat zij er niet waren om hen beter te maken, maar enkel om tv te maken. De VU-bazen werden elke minuut kleiner, Reinout Oerlemans daarentegen leek de vragen niet te horen. “We zijn héél trots op het programma”, besloot hij.
Nog eens 24 uur later bleek dat Reinout Oerlemans nog de enige was in Nederland die het een geslaagd programma vond. Het VUmc verzocht RTL namelijk om het programma dood te verklaren. Het ziekenhuis had inmiddels 400 klachten binnengekregen en kampte bovendien met woedend personeel. “De ontstane onrust weegt niet op tegen de beoogde doelstellingen van het programma: inkijk in der zorg, transparantie en voorlichting”, sprak de bestuursvoorzitter. In plaats van acht afleveringen bleef het bij de eenmalige, omstreden uitzending, die bovendien nergens meer is terug te zien.
De reeks kreeg weliswaar geen vervolg, de zaak voor Eyeworks en het VUmc wel. Een zevental gefilmde patiënten klaagden de producent en het ziekenhuis aan. Ook het Openbaar Ministerie startte een onderzoek vanwege het schenden van de privacy en het beroepsgeheim. Het kwam uiteindelijk tot een schikking, met een schadevergoeding voor de zeven patiënten. Daar kwamen voor de betrokken partijen nog eens de kosten voor het onafgemaakte tv-project bij. De omstreden ziekenhuisopnames leverden voor Mariëlle Tweebeeke uiteindelijk nog iets positiefs op: zij kreeg voor het knetterende gesprek met de makers de Sonja Barend Award voor beste interview.
5x medische tv
1. Maagoperatie koe (1958)
Het was een ‘spectaculaire uitzending’ van de KRO, waarin dierenchirurg Numans een maagoperatie uitvoerde bij een koe en de camera alle details vastlegde. ‘Niet bekend is hoeveel dames in Nederlandse huiskamers bij dit tafereel flauwgevallen zijn’, schreef Het Vrije Volk achteraf. De operatie werd helaas voortijdig gestaakt: de KRO was al een half uur over de zendtijd heen.
2. Ziek zijn… beter worden (1961)
De eerste medische rubriek van de VPRO op televisie bracht twee nieuwe termen. Zo was Hans van Swol de eerste ‘televisiedokter’, die de kijkers bijpraatte over medische aandoeningen en ontwikkelingen. Dankzij een mevrouw uit Amstelveen verscheen de eerste ‘televisiebaby’ op het scherm. De beeldbuisdreumes maakte een jaar later in een speciale aflevering al zijn rentree.
3. Vinger aan de pols (1981)
Het moest een ‘luchtig’ medisch programma worden en vooral geen ‘doktertje spelen’. Dat lukte Ria Bremer jarenlang uitstekend in het langlopende Vinger aan de pols. Van erectieproblemen tot geestelijke gezondheid, alles kwam voorbij. Voor de uitzending over de veertienjarige Anjo met leukemie ontving Bremer een Spaanse televisieprijs.
4. Medisch Centrum West (1988)
Volgens critici had het niets met de werkelijke medische wereld te maken. Toch was de soapy ziekenhuisserie Medisch Centrum West de best bekeken Nederlandse dramaserie ooit. Het zorgde voor een opleving van échte realityseries in een medisch centrum, zoals de letterlijke tegenhanger Ingang Oost.
5. Operatie Live (2010)
Vanuit het St. Antonius Ziekenhuis in Nieuwegein kon thuis worden meegekeken hoe een 70-jarige man een nieuwe hartklep en twee bypasses kreeg. De operatie was geslaagd, het tv-experiment van Omroep MAX ook, en dus volgden nog meerdere edities, met onder meer een niertransplantatie en een keizersnede.
Bekijk meer beeldbepalende momenten uit 75 jaar tv:
© 75 Jaar TV / Menno Woudt (2026) Alle beelden behoren tot de rechthebbenden