De kroning van koningin Elizabeth
Televisie van overzee
2 juni 1953
Televisiekijkers waren de koning te rijk: dankzij de televisie kwam het buitenland dichterbij dan ooit. In Nederland kon live worden meegekeken naar de kroning van koningin Elizabeth in Londen. Het was de kroon op het werk van tv-technici.
De P.T.T., Philips telecommunicatie-industrie en nog andere instanties werken aan de verwezenlijking van het plan, de kroning van de jonge koningin Elizabeth van Engeland op 2 Juni in duizenden huiskamers te brengen. In het natuurkundig laboratorium van de N.V. Philips wordt de laatste hand gelegd aan de apparatuur, die het Engelse televisieprogramma van de kroningsfeesten voor de Nederlandse televisie ‘moet vertalen’.
de Volkskrant, 24 januari 1953
Heden is officieel bekendgemaakt, dat de TV-uitzending van de kroning van koningin Elizabeth, die het Nederlandse, Franse, Belgische en Duitse kijkers mogelijk zal maken op 2 Juni getuige te zijn van alle phasen van de plechtigheid, zal doorgaan. De proefuitzending van de vorige week uit Londen leverde ook hier zulke goede resultaten op, dat men heeft besloten dit eerste grote internationale relayeer-experiment te wagen, dat stelling een vermeldenswaardig feit zal betekenen in de geschiedenis van de TV.
De Telegraaf, 1 mei 1953
Grootste tv-spektakel
De Britse televisie kon zich rustig voorbereiden op het grootste tv-spektakel tot dan toe. Na het overlijden van koning George VI zou het vanwege de rouwperiode zestien maanden duren voor zijn dochter Elizabeth gekroond zou worden. De nationale zender BBC wilde dit koninklijke evenement rechtstreeks uitzenden op de televisie. Niet alleen in eigen land, maar ook daarbuiten. De BBC had al eerder televisieprogramma’s met Frankrijk uitgewisseld. Met een keten van tussenzenders zou nu een groter deel van het vasteland mee kunnen kijken, waaronder Nederland. Hiervoor moest het Engelse televisiebeeld in de Eiffeltoren nog wel worden vertaald in het juiste aantal beeldlijnen voor de Nederlandse toestellen.
Technici waren maar druk met de aanstaande kroning van Elizabeth. Van Londen over het Kanaal naar Noord-Frankrijk, via Brussel en Antwerpen richting Breda en Lopik moest de ontvangst worden geregeld. De koningin moest een flinke weg afleggen om in de Nederlandse huiskamers te verschijnen. Maar na maanden aan voorbereiding was het dan eindelijk zover.
dinsdag 2 juni 1953, 10.15 uur
Kroningsplechtigheden, NTS
De uitzending
Zeven uur lang kunnen tv-kijkers het koninklijke sprookje in Londen op de voet volgen. Het is de eerste grote internationale samenwerking op de Nederlandse televisie. Met 21 camera’s wordt de kroning vastgelegd, zowel de plechtigheid in de Westminster Abby als de rijstoet door Londen. Eén camera rijdt zelfs een minuut met de koets mee. Een noviteit: alsof je als tv-kijker ter plekke naast de koningin zat! Ondanks enkele sporadische strepen door het beeld – het was behoorlijk rotweer aan de andere kant van het Kanaal – was het kroningssprookje goed te volgen. Na de middagreportage werden ’s avonds enkele hoogtepunten herhaald, om te eindigen met vuurwerk langs de Theems. Zo wordt een Britse feestdag ook in Nederland een groot televisiefeest.
De reportage kwam tot een hoogtepunt toen beweeglijke camera’s met enorme tele-lenzen hem binnenbrachten in de abdij, waar geen fractie der handelingen hem is ontgaan. De rijke symboliek van de kroning en de liturgie van de Anglicaanse eredienst sponnen in de huiskamer een sfeer van ontastbaarheid en toen de koningin plaats nam op de stoel van koning Edward – waarin de camera kort tevoren de beroemde Steen van Scone had getoond – zwegen ook rond de televisie-ontvanger de gesprekken.
de Volkskrant, 3 juni 1953
Voortreffelijk camerawerk met vakkundige switches (en uitstekend, sober gehouden commentaar) en belangwekkende close-ups maakten het zien en luisteren naar de kroningsfeesten tot een werkelijke belevenis. Merkwaardig, zo snel als men de vordering der techniek accepteert. Hoeveel zullen gedacht hebben: “Fantastisch, dat wij op hetzelfde ogenblik alles zien als die mensen in Londen?”
Zutphens dagblad, 3 juni 1953
‘God save the television’
In Nederland was enthousiast gereageerd op dit internationale televisiespektakel. Het was vooral zo kleurrijk geweest – en dat terwijl alles in zwart-wit werd uitgezonden. Het bestuur van de NTS stuurde na afloop een dolblij telegram naar de directie van de BBC. “Namens de talloze Nederlandse televisiekijkers, die vandaag de historische gebeurtenissen in Londen op hun televisiescherm kunnen volgen, zegt de Nederlandse Televisiestichting U dank voor deze mogelijkheid. Wij zijn diep onder de indruk van de kroning van uw jonge en geliefde koningin Elizabeth II. Moge haar regering zegenrijk zijn voor het Engelse volk, en moge haar regering ertoe bijdragen, de vrijheid der wereld te beschermen. God save the queen.” En ‘God save the television’: het was de Britse koningin die de poort naar meer samenwerking tussen Europese televisiezenders had opengezet.
4x televisie over de landsgrenzen
1. Het Narcissenfeest in Montreux (6 juni 1954)
Vrijwel alle West-Europese landen konden genieten van het Zwitserse narcissenfeest met ‘praalwagens vol bloemen en Zwitserse schonen’, aldus Het Vrije Volk. Het was de eerste officiële Eurovisie-uitzending, een samenwerking van internationale omroepen om televisieprogramma’s uit te wisselen. De PTT waarschuwde voor matige beeldkwaliteit, maar deze bleek boven verwachting goed. ’s Avonds was ook nog een toespraak van de Paus vanuit het Vaticaan te volgen (die bedankte voor de bloemen?).
2. Het Eurovisiesongfestival (24 mei 1956)
Het songfestival was vooral bedoeld als een zangwedstrijd voor de radio en toch keken er de eerste editie al vier miljoen Europeanen mee. Nederland mocht als allereerste optreden en zette de toon voor wat het jaarlijkse Eurovisie-hoogtepunt zou worden. Het jaar erop ging Nederland er dankzij Corry Brokken met de winst vandoor.
3. Live Aid (1985)
Zestien uur lang traden de grootste artiesten op tijdens Live Aid, het legendarische benefietconcert voor de hongersnood in Ethiopië. De VARA zond de registratie in Nederland uit met verslag van Boudewijn Büch. In Nederland keken zo’n miljoen mensen, wereldwijd zagen tussen de anderhalf en de twee miljard mensen vlagen van het grootste popconcert ooit.
4. De begrafenis van prinses Diana (1997)
Prinses Diana was wereldwijd geliefd en na haar dood wereldwijd in rouw. Het afscheid, door de BBC met honderd camera’s vastgelegd, werd live in zo’n tweehonderd landen uitgezonden. In Nederland brachten zowel de NOS als RTL5 de beelden rechtstreeks: niet eerder zonden twee concurrerende zenders hetzelfde uit. Naar de NOS keken 3,2 miljoen mensen, het verslag van RTL5 trok een half miljoen kijkers.
Bekijk meer beeldbepalende momenten uit 75 jaar tv:
© 75 Jaar TV / Menno Woudt (2026) Alle beelden behoren tot de rechthebbenden