Een televisieloze avond
Geen uitzendingen door een staking
2 mei 1977
Al ruim vijftien jaar lang had elke Nederlander de zekerheid: er kan ’s avonds televisie worden gekeken. Een staking van technici zorgde voor heel wat onrust in de huiskamers. De televisie bleef op zwart en de kijkers waren witheet.
Een woordvoerder van de vakbond Mercurius schat de kans daarop minder dan vijftig percent, volgens sommige technici is het evenwel zeer goed mogelijk dat de uitzendingen geen doorgang kunnen vinden. (…) Het conflict betreft onenigheid over de klasse-indeling van de geluidstechnici, die al meer dan drie jaar bestaat.
de Volkskrant, 2 mei 1977
De geluidstechnici van de televisie zinnen op acties, nu ze met hun looneisen geen gehoor hebben gevonden bij de NOS. Als ze besluiten tot staking, zal er vanavond geen tv-programma kunnen worden uitgezonden. (…) Vrijdag is het overleg tussen de bonden en de NOS afgebroken. De geluidstechnici menen, dat hun werk de laatste jaren zo veel gecompliceerder is geworden door nieuwe technieken, dat ze recht hebben op een hogere klasse-indeling. De NOS is het daarmee niet eens.
Het Parool, 2 mei 1977
Geluidstechnici
In 1977 werd er volop gestaakt. In heel de wereld, maar ook in Nederland. Havenarbeiders, taxichauffeurs, bouwvakkers, schilders, dagbladmedewerkers, trambestuurders: ze legden allemaal het werk neer, de een langer dan de ander. Vakbonden en werkgevers lagen met elkaar overhoop in de strijd om betere arbeidsvoorwaarden en een hoger loon. Nederlanders baalden als bleek dat de tram niet reed of de krant niet op de mat was gevallen. Toch was het één groep stakers die miljoenen mensen een onvergetelijke avond zou bezorgen: geluidstechnici.
Al in 1974 hadden de geluidstechnici van de NOS geklaagd bij hun leidinggevenden. Hun werk zou in de loop der jaren steeds complexer en uitgebreider zijn geworden door nieuwe technieken. Ze eisten een nieuwe functie-indeling en een hogere salarisschaal. De vorige afspraken stamden nog van twintig jaar daarvoor. Het bestuur van de NOS beloofde een onderzoek op te starten, maar stelde dit keer op keer uit. De geluidstechnici voelden zich jarenlang aan het lijntje gehouden en schakelden uiteindelijk de vakbonden in. De geluidstechnici hadden al gedreigd hun werk neer te leggen als er niet tegemoet werd gekomen aan hun eisen. Het bestuur van de NOS hield voet bij stuk. Op 2 mei 1977, om half drie ’s middags, legden zo’n zestig geluidstechnici hun werk neer. Zeker 250 andere tv-makers toonden zich solidair en besloten eveneens het werk neer te leggen.
zondag 2 mei 1976
Nederland 1 en 2
Aantal kijkers: 200.000
Geen uitzending
Hoeveel kinderen zouden in huilen zijn uitgebarsten, toen ze om kwart voor zeven de tv aanzetten. In plaats van Barbapappa stond er de volgende tekst in beeld: ‘Als gevolg van een arbeidsconflict met de geluidtechnici van de N.O.S. kunnen de programma’s op Ned. 1 en Ned. 2 op het ogenblik niet van geluid worden voorzien. Derhalve moet deze televisie-uitzending komen te vervallen.’ Er was die avond geen Koning Klant, geen Achter het nieuws en geen journaal. Nieuwslezer Eef Brouwers zat die avond gewoon klaar in de studio, maar hoefde zijn teksten nooit voor te lezen.
De staking is gisteravond met weinig begrip door de kijkers ontvangen. Duizenden belden woedend de NOS en eisten van de telefonistes hun kijkgeld terug. (…) Een miljoenenpubliek gebruiken om er je woede op te koelen dat is natuurlijk een hoogst verwerpelijke vorm van staking. Maar het valt wel te begrijpen dat de gal de technici is overgelopen.
Algemeen Dagblad, 3 mei 1977
Nederland beleefde sinds 1961 gisteren weer een televisieloze avond als gevolg van een arbeidsconflict tussen de geluidstechnici van de NOS en hun werkgever, de Raad van Beheer. Het scherm vertoonde alleen de tekst: Als gevolg van een arbeidsconflict met de geluidstechnici van de NOS kunnen de programma’s op Nederland I en II niet van geluid worden voorzien. Derhalve moeten de televisie-uitzendingen hedenavond voorhands komen te vervallen”.
Trouw, 3 mei 1977
Bejaarden lijden
De gemiddelde tv-kijker was woest. De telefoon bij de NOS stond roodgloeiend. Naast scheldpartijen (‘hoe durven zestig mensen miljoenen te duperen!’) waren er ook verzoeken tot restitutie van het kijkgeld, toch zo’n dertig cent voor die avond. Uit de reacties bleek dat vooral bejaarden te lijden hadden gehad onder de televisieloze avond: veel ander vertier was voor hun niet meer geschikt. Uit later onderzoek bleek dat er meer radio werd geluisterd, vaker de krant werd gelezen en er meer spelletjes werden gespeeld. Wie dicht genoeg bij de grens woonde kon zich vermaken met Belgische of Duitse televisie. Aan het eind van de avond stonden nog zo’n 200.000 toestellen hoopvol ingeschakeld.
De geluidstechnici, vakbonden en de NOS waren dezelfde dag wederom aan tafel gegaan (er was immers toch niets op tv). De NOS dreigde met ontslag wie de volgende ochtend niet om negen uur weer aan het werk zou gaan. Op advies van de vakbonden werd de werkonderbreking onderbroken. Wel werd afgesproken dat er binnen tweeënhalve week nieuwe afspraken moesten komen. De omroepen probeerden te schade de dagen erna te herstellen. De gemiste programma’s werden veelal alsnog uitgezonden. Ook de tonnen die waren misgelopen door 73 reclamespotjes niet uit te zenden, moesten worden ingelopen. Voor de geluidstechnici bleek de staking na lang onderhandelen een succes. In juni werd eindelijk een ‘vredesakkoord’ gesloten.
4x televisieloze avonden
1. De Groep van 73 (1961)
‘De besturen van de N.T.S. en de Omroeporganisaties delen mede: door het wegvallen van de practische medewerking van een deel van het televisiepersoneel kan heden géén uitzending plaats vinden.’ In 1961 stond deze mededeling twee dagen lang op het scherm bij wie destijds al een tv-toestel had, na een staking door 73 tv-medewerkers. Deze Groep van 73 wilden beter loon en meer duidelijkheid over de toekomst van televisie.
2. Omroep-cao (1985)
In april 1985 waren het zowel de twee televisienetten als de vijf radiozenders die een dag lang op zwart gingen. De staking was een protest tegen de beslissing van minister Brinkman om de omroep-cao niet goed te keuren. Vlak voor een tweede aangekondigde staking een maand later, ging de minister toch akkoord.
3. VARA-staking (2005)
Dat je ook kunt staken tijdens een tv-uitzending, liet de VARA eind 2005 zien. Wie inschakelde om te talkshow De Wereld Draait Door te kijken, zag daarbij enkel beelden van een stilzwijgend publiek. Het trok toch nog 200.000 kijkers. Het was een protest tegen de voorgenomen plannen om de zenderindeling van de publieke omroep te herzien, waarbij kijkcijfers te bepalend zouden worden. Ook de uitzendingen van De leugen regeert en Pauls Parenavond waren later die avond gehuld in stilte. Uiteindelijk ging de VARA, schoorvoetend en in stilte, akkoord met de plannen.
4. Stroomstoring op het Mediapark (2013)
‘Heel gezellig’, riep Jack van Gelder nog, toen er kaarsjes op de tafel bij Studio Voetbal werden neergezet. Het licht was uitgevallen en kort daarna ging de hele zender op zwart: driekwartier lang lag de publieke omroep eruit. Gelukkig was het al laat en kon men eindelijk eens op tijd naar bed.
Bekijk meer beeldbepalende momenten uit 75 jaar tv:
© 75 Jaar TV / Menno Woudt (2026) Alle beelden behoren tot de rechthebbenden