Schietpartij bij Karel

Talkshow wordt vechtshow

3 december 1984

Het schoot weinig op bij de brave talkshow van Karel van de Graaf, tot twee gasten tijdens een discussie uit hun slof schoten. Ze namen elkaar met woorden én met een wapen onder vuur, met wereldwijde aandacht tot gevolg.

Saaie Karel
Al jarenlang was hij een van de gezichten van de AVRO. Of beter gezegd: een van de stemmen. Karel van de Graaf was voornamelijk een radioman. Op zijn achttiende belandde hij bij de AVRO en maakte er sindsdien verschillende radioprogramma’s, waaronder Service-station, Dat wil ik horen en De Karel van de Graaf Show. In 1981 won hij de Zilveren Reissmicrofoon, de prijs voor beste radiomaker. Dat was voor hem een totale verrassing. “Dan donder je van je stoel, spring je met je kop tegen het plafond, zeg je dankjewel en word je dronken”, aldus de presentator in het Nieuwsblad van het Noorden. De AVRO beloonde haar trouwe medewerker in 1984 met de droom van menig presentator: de overstap naar televisie, nota bene met een eigen praatprogramma. Vooraf stelde Van de Graaf dat televisie weinig anders was dan de radio: ‘succes wordt toch vooral veroorzaakt door iemand die zichzelf zit te zijn’.

Misschien was Karel van de Graaf iets té veel zichzelf. De televisierecensenten oordeelden dat de talkshow Karel van de Graaf saai was. “Er zit een meneer achter een microfoon die wat onderwerpen aankondigt en die zal dus gerust wel de presentator zijn, maar hij geen ons geen enkele reden waarom het programma naar hem is genoemd”, schreef de televisierecensent van Het Vrije Volk. De onderwerpen waren uitgekauwd en de interviews te oppervlakkig. Door tegenvallende kijkcijfers was het maar de vraag of het programma in het nieuwe jaar terug mocht keren. Totdat er schot in de zaak kwam. 

maandag 3 december 1984, 23.05 uur
Karel van de Graaf, Nederland 1 (AVRO)

De uitzending
Eindelijk snijdt Karel van de Graaf een controversieel onderwerp aan: het regime van Desi Bouterse in Suriname. Aan tafel zitten Rob Wormer (voorzitter van een pro-Bouterse organisatie) en Paul Somohardjo (anti-Bouterse politicus). Na de beruchte Decembermoorden is het een gevoelig politiek onderwerp. Terwijl Somohardjo betoogt dat de Nederlandse regering geen geld moet uitgeven aan het land en zich moet uitspreken tegen het moorddadige regime, klinkt er vanuit het publiek geschreeuw. “Wilt u heel even wachten, dan kan ik even mijn verhaal afmaken”, verzoekt de presentator vriendelijk. Dat blijkt weinig effect te hebben.

De man uit het publiek, de chauffeur van Wormer, is het op z’n zachts gezegd niet met Somohardjo eens en daagt hem uit te trappen. “Kom”, roept Somohardjo. “Nee, heren heren heren”, zegt Karel van de Graaf. Maar de man komt al richting tafel gelopen. Met een slap handje probeert de presentator de twee nog uit elkaar te houden, maar ze raken direct slaags. Somohardjo belandt op tafel tussen de rinkelende glazen water terwijl de chauffeur klappen uitdeelt. Na acht seconden worden de twee door beveiligers van de studio uit elkaar gehaald en richting de coulissen begeleid. De camera is inmiddels uitgezoomd en laat de kijker thuis een verontrust publiek zien. Als Karel van de Graaf weer aan tafel wil gaan zitten, barst er opnieuw geschreeuw uit. In de ruimte naast de studio is de ruzie verder opgelaaid. Er klinkt een schot, een gil, en het tv-beeld gaat op zwart. ‘Even geduld a.u.b.’ staat er onder het AVRO-logo in beeld. Na enige tijd verschijnt Karel van de Graaf kort op het scherm. Lijkbleek verklaart hij dat een van de aanwezigen gewond is geraakt, om vervolgens voortijdig de uitzending af te kondigen.

Verbrijzelde tanden
“We hadden er wel rekening mee gehouden dat de gemoederen verhit konden raken, maar dit hadden we toch niet verwacht”, verklaarde een woordvoerder van de AVRO een dag later. De kijker kon nog net een schot horen voordat de uitzending werd gestaakt, de verdere geweldsuitbarsting was niet te zien geweest. De meppende chauffeur was door de kogel geraakt, met verbrijzelde tanden tot gevolg. Hij werd naar het ziekenhuis gebracht, om vervolgens met twee anderen door de politie te worden meegenomen. Wie exact het schot had gelost, is nooit achterhaald. Somohardjo kwam er met een gehavend gezicht vanaf, zijn aandeel in het gevecht was pure verdediging. In de Surinaamse gemeenschap werd vol afschuw gereageerd.

Wie zich minder bekommerde om Suriname of geweld in het algemeen, reageerde beduidend anders. Sensationeel, vonden sommige televisiekijkers het incident. In De Telegraaf bejubelde columnist Leo Derksen deze ‘schitterende vechtpartij’. ‘Hier gebeurde wat ik al jarenlang heb gehoopt. Dit was puur televisie.’ In ingezonden brieven in de krant spraken kijkers hun waardering uit voor het gevecht, wat zelfs in de ruwste western niet zo geloofwaardig was. Dat de AVRO de uitzending vroegtijdig had beëindigd, werd door velen niet in dank afgenomen.

In één klap werden Karel van de Graaf en zijn programma beroemd. De beelden werden al snel in Frankrijk en Engeland uitgezonden, om vervolgens de wereld over te gaan. In meer dan vijftig landen konden de kijkers zich vergapen aan de klappen in the Dutch tv-show. In Argentinië werd het onderwerp door de presentator van een programma, al schuilend onder zijn bureau, aangekondigd.

Dankzij de gewelddadige uitzending stegen de kijkcijfers van Karel van de Graaf geweldig. Vijftien jaar lang bleef het programma op de buis, met ouderwets kalme en voor sommigen saaie onderwerpen. Wat de Surinaamse vechtersbazen betreft: die werden na onderzoek van de politie uiteindelijk niet vervolgd. Zeker is dat het gesprek op televisie de twee kampen niet dichter bij elkaar had gebracht. Maanden na de uitzending zou er nog bewijs opduiken. In een van de toiletten van de studio’s in Hilversum werd het vermoedelijke wapen gevonden. Het was het pistool dat het startschot was geweest voor een lange carrière van Karel van de Graaf op televisie.