Big Brother

The world is watching you

16 september 1999

Wetenschappers en psychologen zagen enkel gevaren, tv-kenners voorspelden vooral saaie tv. De makers beloofden baanbrekende televisie en kregen gelijk: het opsluit-experiment van Big Brother sprong wereldwijd in het oog.

Ruzie, geweld en psychische klachten
Helemaal nieuw was reality op televisie natuurlijk niet. Het ‘gewone leven’ van ‘gewone mensen’ was al jaren in trek bij de kijker, want gluren bij de buren is nou eenmaal aantrekkelijk. De primeur voor eerste echte realityserie in Nederland was in 1991 aan de KRO met Nummer 28, waarin zeven studenten intrek namen in een Amsterdams studentenhuis om door camera’s te worden gevolgd. Met moeite werd er genoeg interessant materiaal geschoten. Er was geen spelelement en bovendien konden de jongeren het huis met camera’s gewoon even verlaten. Ondanks dat het slechts één seizoen liep, legde het programma de kiem voor meer reality. De publieke omroep kwam met Het Werkhotel, waarin zeven werklozen gingen samenwonen in een pand in Rotterdam. Commerciële zenders volgden allerlei hulpverleners of zette gewoon een camera op een terras neer. Wereldwijd scoorde MTV met The Real World en Road Rules, waarbij vreemden respectievelijk in een villa en in een camper bij elkaar werden gezet en door camera’s worden gevolgd.

Ondertussen kwam in een brainstormsessie op het kantoor van producent John de Mol een aantal ideeën op tafel dat het genre reality-tv grondig zou veranderen. Wat als de kandidaten niet alleen gaan samenwonen, maar ook het contact met de buitenwereld wordt verbroken? In hun eigen ‘mini-maatschappij’ zouden ze nog meer op zichzelf en elkaar zijn toegewezen. Dat werd dan niet door een paar cameramensen vastgelegd, maar door talloze camera’s die in het huis waren opgehangen. Zelfs in de badkamer en de toiletten. Alles moest live te volgen zijn en privacy was verleden tijd. Bovendien konden de bewoners elkaar eens in de zoveel tijd wegstemmen, want er moest uiteindelijk één winnaar komen. De titel voor dit tv-project werd geleend van George Orwells dystopische roman 1984, waarin iedere bewoner door camera’s in de gaten werd gehouden: Big Brother.

In het voorjaar van 1999 werd de nieuwste realityserie aangekondigd. Honderd dagen lang zou een groepje Nederlanders worden opgesloten in het Big Brother-huis. De avonturen zouden elke dag bij Veronica te zien zijn. Voor wie álles wilde zien, was een grote noviteit: op internet kon 24 uur per dag naar de webcams worden gegluurd. John de Mol en medebedenker Paul Römer spraken over ‘baanbrekende televisie’. Een storm van kritiek barste los, vooral onder wetenschappers en psychologen. Ze verwezen naar eerdere experimenten waarbij mensen maandenlang werden opgesloten. Het leidde tot ruzie, geweld en tal van psychische klachten nadien. Wie géén ethische bezwaren had, voorspelde honderd dagen lang aan saaie televisie. “Het kan of de flop van de eeuw worden of een groot succes”, stelde Römer vooraf. 

donderdag 16 september, 22.20 uur
Big Brother, Veronica
Aantal kijkers: 1,1 miljoen kijkers

De uitzending
“Geen privacy. Back to basics. 250.000 gulden.” Onder bombastische muziek wordt het format in drie zinnen uitgelegd. Negen Nederlanders zijn (uit ruim drieduizend aanmeldingen) gekozen om mee te doen en worden smeuïg geïntroduceerd. “Wat moet Sabine zonder haar hartsvriendinnen? Waarom wil Bart zo graag winnen? Wat verbergt vrijbuiter Ruud?” Voor de eerste aflevering zijn presentatoren Rolf Wouters en Daphne Deckers naar Almere afgereisd, waar het Big Brother-huis is neergezet: een bouwkeet met een hek eromheen. “We hopen dat dit programma de kijker honderd dagen aan de buis gekluisterd zal houden en het gesprek van de dag zal worden”, stelt Wouters. “Dat is in ieder geval de afgelopen honderd dagen al gebeurd.” Deckers laat nog even weten dat er een flink bedrag voor de winnaar in het verschiet ligt: de persoon die aan het eind van het jaar nog in het huis is, wint “250 miljoen gulden”! “Dat is wel veel, 250.000 gulden”, verbetert Wouters snedig.

Terwijl de negen kandidaten onderweg zijn vanuit een hotel richting het Big Brother-huis, neemt Wouters de kijker mee voor een rondleiding. Hij laat de moestuin zien (“is dit prei?”) en toont ook het kleine cameraatje dat in de douchecabine hangt. “Die hangt er vooral voor de veiligheid, dat het geen plek wordt voor samenscholing of geheime afspraakjes”. Ondertussen spreekt Deckers met familie, vrienden en nieuwsgierigen die zich in de regen voor de ingang van het huis hebben verzameld. De vriendinnen van Sabine voorspellen dat ze het lastig gaat krijgen, maar ‘ze ziet er leuk uit’, dus dat is goed nieuws voor de kijker.

Na een krap uur is het eindelijk zover: in dikke zwarte auto’s komen de kandidaten één voor één aan. Ze worden onthaald alsof ze al gewonnen hebben, maar beginnen pas aan het avontuur. Met bloemen en afscheidsknuffels lopen ze over de rode loper het huis in. In de woonkamer vol knalgele banken volgt een voorstelrondje. “Al die namen ga ik nooit onthouden”, roept iemand. Gelukkig hebben ze ruim de tijd om elkaar beter te leren kennen – en de kijker ook.

Big Brother de wereld over
Na de aftrap volgde elke dag een samenvatting van een half uur op Veronica, om acht uur ’s avonds. De kijker zag de bewoners keuvelen over de slaapplekken of hoe ze in het holst van de nacht achter de kippen aanrenden. Verheugd klonk de voice-over toen de deelnemers voor het eerst onder de douche gingen. Sabine durfde als eerste en de kijker kon meteen de tatoeage op de onderrug aanschouwen. Het tandenpoetsen, het aanbrengen van make-up en het haar fatsoeneren: de camera in de spiegel legde alles vast. In de dagboekkamer konden de kandidaten met ‘Big Brother’ spreken. Bart biecht hier na twee dagen al op dat hij Sabine ‘wel een leuke meid vindt.’ De kandidaten werden beziggehouden met weekopdrachten, met stemrondes om iemand naar huis te sturen en soms werden ze verrast door een nieuwe bewoner. Maar de meeste tijd gebeurde er vooral heel erg niets.

In tegenstelling tot wat critici vreesden, bleven grote ruzies en bloedvergieten uit. Al sinds de eerste uitzending keken dagelijks zo’n miljoen mensen, die al snel een lievelingskandidaat hadden. Favoriet is Ruud, die graag met anderen ‘even wilde knuffelen’. Toen na een tijdje de verveling toe leek te slaan bij zowel de kijkers als de bewoners, krikten Bart en Sabine de kijkcijfers weer wat op. De twee werden verliefd en gingen ook even knuffelen in bed, netjes onder de dekens. Heel Nederland praatte erover en leefde mee toen het koppel een paar weken later uit elkaar werd gehaald: Sabine werd weggestemd. Bij de koffieautomaat, maar ook online op diverse fora was Big Brother het onderwerp van gesprek. Uit onderzoek bleek dat twaalf miljoen Nederlanders weleens op Big Brother hadden afgestemd. Omdat het programma te veel kijkers wegsnoepte van het NOS Journaal en Goede tijden, slechte tijden, werd de uitzendtijd vervroegd. De bewoners mochten niet weg, maar regelmatig probeerden mensen van buitenaf het huis te bereiken. Een parachutelanding van journalist Willibrord Frequin in de tuin mislukte, twee andere parachutisten slaagden er wel in. Om het huis werd een nog grotere omheining geplaatst.

Voor het oog van 3,2 miljoen kijkers verliet Bart op 30 december 1999 als winnaar het huis, met 250.000 gulden. Waar in Almere de deur sloot, gingen voor John de Mol meerdere deuren open. Tientallen landen wilden hun eigen Big Brother maken en uiteindelijk werd het format aan tachtig landen verkocht. Op Veronica volgden nog meerdere seizoenen en ook een VIPS-variant. Er verschenen verschillende spin-offs, zoals De Bus (in een bus) en The Bar (in een café). Met meer concurrentie en gewenning bij de kijkers hielpen de makers steeds vaker een handje. Er kwamen meer spelelementen en geheime opdrachten om kandidaten tegen elkaar op te zetten. Ook passeerden opmerkelijke kandidaten de revue: van de extraverte transseksuele Kelly in 2001 tot de hoogzwangere Tanja in 2005, die na flink wat sigaretten in het Big Brother-huis beviel. Waar in het eerste seizoen nog werd gegiecheld over kandidaten onder de douche, bleken bloot en seks in de jaren die volgden twee belangrijke ingrediënten om de kijkers te boeien.