De Bidault-affaire
Politieke inmenging op televisie
9 maart 1963
In maart 1963 ontketende één tv-interview een diplomatieke rel. Toen de KRO het omstreden BBC-gesprek met Georges Bidault wilde uitzenden, greep de regering in. Het gesprek mondde uit in een nationaal gesprek over persvrijheid, censuur en politieke macht op televisie.
Het vraaggesprek voor de BBC-televisie met de Franse anti-Gaullist Georges Bidault, heeft in de Franse en Britse pers stormen verwekt. (…) De BBC heeft nog laten weten, dat zij Bidault heeft betaald voor het vraaggesprek, zoals te doen gebruikelijk tegenover diegenen die bijdragen voor de uitzendingen leveren. De film van het programma is door de BBC aan Eurovisie aangeboden. Zwitserland en Denemarken hebben exemplaren besteld. Ook Nederland en België hebben onderhandelingen geopend.Nieuwe Eindhovense krant, 6 maart 1963
De regering wil niet, dat de KRO het BBC-interview met Georges Bidault uitzendt. Staatssecretaris Scholten (onderwijs, kunsten en wetenschappen) heeft dat gisteren in een telegram aan KRO-voorzitter Van Doorn meegedeeld. Als de KRO het interview toch uitzendt zal de regering ingrijpen op grond van het televisiebesluit. Dat betekent, dat de zender dan opdracht krijgt „het beeld weg te draaien”. (…) De KRO had haar standpunt vannacht nog niet bepaald.
De Friese Koerier, 9 maart 1963
Een omstreden BBC-interview
Hoe de wereld door de televisie met elkaar verbonden was geraakt, bleek wel uit de Bidault-affaire. De naamgever van deze internationale tv-rel was George Bidault: voormalig premier en minister van Frankrijk. Het land was destijds verwikkeld in de Algerijnse Oorlog, een strijd rondom de onafhankelijkheid van de kolonie. Bidault was fel tegenstander hiervan en keerde zich tegen de huidige president Charles De Gaulle. Hij werd in Frankrijk uitgeroepen tot staatsvijand nummer één – hij zou zelfs banden hebben met terroristische organisaties. Bidault vluchtte naar het buitenland. In 1963 dook hij opeens op voor de camera van de BBC. Op de Engelse televisie werd het interview uitgezonden, met daarin weinig lovende woorden over de in zijn ogen ‘dictatoriale’ De Gaulle.
Voor het actualiteitenprogramma Brandpunt wilde de KRO hetzelfde interview uitzenden. In het NTS Journaal waren eerder enkel korte flarden van het gesprek te zien geweest. De Fransen, die voor de zoveelste keer in de geschiedenis woedend waren op de Engelsen, trachtten verdere uitzending via Eurovisie te voorkomen. Voorzien van een kritische inleiding wilde Brandpunt het interview in z’n geheel uitzenden. KRO-voorzitter Harry van Doorn besprak het nog wel even met Den Haag: omroep en politiek waren nog nauw verbonden. De regering schrok van het voornemen. Uitzending zou de betrekkingen met Frankrijk flink kunnen verstoren en zelfs een gevaar opleveren voor de veiligheid van de staat. Bovendien zou De Gaulle binnenkort op bezoek komen in Nederland. In het telegram dat de omroep ontving, werd zelfs gedreigd met ‘artikel 20 van het Televisiebesluit’: sancties voor de omroep. De zender zou zelfs op zwart kunnen worden gezet. De redactie van Brandpunt was wel nieuwsgierig: zou het kabinet écht ingrijpen als Bidault op de Nederlandse televisie aan het woord zou komen? Het is zover nooit gekomen.
zaterdag 9 maart 1963, 20.20 uur
Brandpunt, KRO
De uitzending
In plaats van het interview met Bidault, verschijnt KRO-voorzitter Van Doorn zelf in de uitzending van Brandpunt. Hij uit zijn ongenoegen over de politieke bemoeienis en het telegram dat hij van het ministerie heeft ontvangen. Hij spreekt verontwaardigd over het feit dat dezelfde staatssecretaris over enkele dagen in de Tweede Kamer in een debat de vrijheid van meningsuiting moet verdedigen. Van Doorn verklaart uiteindelijk, met het ‘pistool op de borst’, toch te hebben geluisterd naar het dringende advies: het interview met Bidault komt er niet.
Sterker nog, na de korte toespraak van Van Doorn, houdt Brandpunt er die avond al voortijdig mee op. Niet uit rancune, maar door een snelle demontage van een technicus waren de geluidsbanden van de reportages niet meer synchroon. Besloten wordt om de hele actualiteitenrubriek te laten vervallen. De kijker wordt getrakteerd op een filmpje van Russisch ballet, zodat om negen uur de Belgische show Tijd voor Teddy op tijd kan beginnen.
Wel heeft de K.R.O. met waardigheid geprotesteerd tegen de houding der regering. (…) Intussen betekent de gang van zaken de invoering van preventieve censuur in de televisie. De regering dreigt, de omroepvereniging geeft – in hoofdzaak althans – toe. De omroepvereniging had beter gedaan met door te zetten. Maar deze fout is gering in vergelijking met e fout van de regering, die zeker niet vooraf had mogen ingrijpen.
Nieuwe Haarlemsche Courant, 11 maart 1963
Op het allerlaatste ogenblik liet de heer Van Doorn, voorzitter van de K.R.O., weten dat hij had besloten dat het interview niet zou worden uitgezonden. Hij was, zei hij, tot het inzicht gekomen dat het geen zin had om misschien gedurende vijf seconden een begin te maken met de verboden uitzending, waarna deze dan in opdracht van de regering zou worden uitgedraaid. (…) De medewerkers waren zelf wèl bereid om eventuele consequenties te aanvaarden. Zij menen nu, dat de voorzitter van de K.R.O. de kwestie hoofdzakelijk uit politiek oogpunt heeft bekeken en dat hij de journalistieke aspecten geen recht heeft gedaan.
Algemeen Dagblad, 11 maart 1963
Censuur
De kijker, de omroepmedewerkers en vrijwel alle media waren teleurgesteld dat Brandpunt het interview niet had uitgezonden. Was dit nu censuur geweest? De redactie van Brandpunt was op hun beurt weer teleurgesteld in de KRO-voorzitter, die op het laatste moment toch zijn oren had laten hangen naar de regering. Voorzitter Van Doorn liet weten dat de regering toch wel had ingegrepen, vroeg of laat. Verschillende kranten publiceerden in de dagen erna de volledige vertaalde tekst van het BBC-interview met Bidault.
De Tweede Kamer wist na de Bidault-affaire zeker dat ze zoiets niet nog eens wilden. Een motie werd aangenomen dat de regering in het vervolg geen programma op televisie op voorhand zou mogen verbieden. Maar sterke meningen over wat de omroepen wel of niet zouden uitzenden, zouden altijd blijven.
3x Brandpunt
1. Een emotionele Jo Cals (1966)
De wijze waarop verslaggevers van Brandpunt politici interviewde was voor de een verfrissend, voor de ander onbeschoft en ‘vlegelachtig’. In 1966 kreeg een verslaggever van Brandpunt minister-president Jo Cals emotioneel voor de camera nadat zijn kabinet was gevallen. Het bestuur van de KRO sommeerde de programmamakers vervolgens minder kritisch te zijn – de redactievrijheid kon wel wat minder.
2. Handel in mensenhoofden (1989)
Tussen de primeurs van Brandpunt zat af en toe een misser. Een verslag van Willibrord Frequin in 1989 over vermeende handel in mensenhoofden leidde tot felle kritiek. De politie concludeerde dat het nepnieuws was. De redactie zelf stelde dat het nieuws weldegelijk echt was, maar dat alleen enkele beelden in de reportage waren geënsceneerd.
3. Snotneus (2015)
Na een tijd van de buis te zijn geweest, maakte Brandpunt in 2010 een comeback. Presentator Fons de Poel zorgde nog voor een klein relletje door politicus Jesse Klaver aan het einde van een reportage onnodig ‘snotneus’ te noemen. Eerst verdween De Poel, daarna ook het programma.
Bekijk meer beeldbepalende momenten uit 75 jaar tv:
© 75 Jaar TV / Menno Woudt (2026) Alle beelden behoren tot de rechthebbenden