Het huwelijk van Beatrix
Een geregisseerd sprookjeshuwelijk
10 maart 1966
Op 10 maart 1966 keek Nederland ademloos toe hoe het huwelijk van prinses Beatrix en prins Claus werd voltrokken. Achter de feestelijke façade woedde echter onrust: protesten, rookbommen en een omroep die balanceerde tussen Oranjefeest en journalistieke verantwoordelijkheid.
Het staat echter vast, dat de grootste operatie uit de geschiedenis van de Nederlandse televisie ruim een ton gaat kosten, afgezien van de normale exploitatiekosten van dertien reportagetreinen en andere technische apparaten. Het is zeer de vraag of de financieel toch al krap zittende NTS dat zelf zal kunnen betalen.
Het Vrije Volk, 1 maart 1966
„De televisie geeft morgen een journalistiek verslag van de huwelijksplechtigheid en de rij tocht door Amsterdam,” aldus de heer Schüttenhelm, voorzitter van de NTS. „Als zich eventuele incidenten voordoen, zullen we die niet weglaten”, zei de heer Schüttenhelm desgevraagd. „In de regiekamer komen”, aldus de heer Schüttenhelm, „alleen personeelsleden van de NTS te zitten. Het gerucht dat er door de regering aangewezen adviseurs bij komen, is beslist onjuist”.
Het Parool, 9 maart 1966
Veel voorbereidingen, weinig ophef
Maanden aan voorbereiding gingen vooraf aan het huwelijk van kroonprinses Beatrix. Maar ook maanden aan felle discussie. Na weken van geruchten bleek Beatrix’ nieuwe liefde ene Claus von Amsberg te zijn: een Duitser. Dat lag na de Tweede Wereldoorlog nog zeer gevoelig in Nederland, zeker toen bleek dat hij lid was geweest van de Hitlerjugend en van de Wehrmacht. In kranten verschenen talloze stukken en ingezonden brieven over het aanstaande huwelijk. Zelfs het opstappen van Beatrix als troonopvolgster was onderwerp van debat.
Opvallend was dat het NTS Journaal hier nauwelijks over berichtte. De geruchten, de protesten en de onrust onder groepen Nederlanders haalden het journaal op televisie niet. Enkel de formele berichten vanuit de Rijksvoorlichtingsdienst werden voorgelezen. Op 28 juni 1965 zond de NTS de officiële bekendmaking van de verloving uit. Het was een weinig journalistiek en vooral feestelijk gesprek. In aanloop naar het huwelijk berichtte het journaal vooral over de voorbereidingen, zoals de festiviteiten eromheen, de huwelijkscadeaus en het oppoetsen van de gouden koets. In de dagen voor het huwelijk beloofde de voorzitter van de NTS dat eventuele incidenten gewoon zouden worden uitgezonden: het zou een journalistiek verslag worden.
donderdag 10 maart 1966, 9.50 uur
Huwelijk Beatrix en Claus, Nederland 1 (NTS)
De uitzending
Het is de grootste tv-klus voor de NTS tot nu toe. De hele dag wordt het huwelijk op televisie uitgezonden, rechtstreeks vanaf negen verschillende plekken in Amsterdam. In de hoofdstad zijn 26 reportagewagens aanwezig en 49 camera’s. Een groot deel hiervan is uitgeleend door technici uit België en Duitsland. Niet alleen Nederland, maar ook vele andere Europese landen zenden het huwelijk uit. Tientallen miljoenen kijkers zouden zo alles zien van het sprookjeshuwelijk. Althans, bijna alles.
Naast de feestvreugde is er volop woede in de stad. Groepen als de provo’s grijpen de trouwdag aan om te protesteren tegen het huwelijk en de monarchie in het algemeen. Demonstranten raken buiten het oog van de camera slaags met de politie. Vóór het oog van de camera gaan tijdens de rijtoer enkele rookbommen af. Terwijl de kijkers even niets zagen door de witte waas, probeert de commentator van dienst er zo min mogelijk aandacht aan te besteden. “Commentaar op deze gebeurtenissen, dames en heren, kan bij deze strikt beschrijvende reportage het beste achterwege blijven lijkt mij.” In beeld en woord wordt er zo min mogelijk aandacht besteed aan de ‘jongelui’ die voor ‘opstootjes’ zorgen. De regisseur probeert de onruststokers zoveel mogelijk buiten beeld te houden. Het moet en zal een Oranjefeest zijn.
Na de rechtstreekse reportage van het huwelijk heeft de televisie nog meer voor de kijker in petto. Zo volgt ’s avonds een documentaire over de ‘voorouders van de bruid’ en is er een groot, feestelijke amusementsprogramma, waar meer dan 200 Nederlandse artiesten en musici aan meewerken.
Zoals ik gisteren reeds kon vaststellen heeft de NTS voor een zonder meer uitmuntende reportage van het huwelijk van prinses Beatrix met Claus von Amsberg gezorgd. De 4,5 uur durende uitzending was een exempel van een weloverwogen, goed uitgekiend beeldend verslaggeven. Ik heb het in deze tv-rubriek al meer geconstrateerd: Nederlandse televisie-makers schijnen een fijn afgestemd instinct te hebben voor het actueel-documentaire.
Herman Hofhuizen in De Tijd, 11 maart 1966
Zoals gezegd, dient de NTS slechts ten dele te worden geprezen, want behalve die voortreffelijk voorbereide reportage, die althans technisch geheel feilloos verliep, bleef er toch het ietwat onbehaaglijke gevoel dat niet het volle pond werd gegeven aan de provocerende tegenacties. Ik heb die indruk omdat er, volgens mijn inlichtingen, door de Duitse televisie veel meer aandacht aan die provocaties is besteed dan door de Nederlandse televisie, en omdat er ook door de kranten procentsgewijs meer over geschreven is.
Nico Scheepmaker in de Leeuwarder Courant, 11 maart 1966
Rellen ‘niet essentieel’
Het was een ‘juweel van een reportage’, met fraaie beelden – en dat allemaal rechtstreeks vanuit Amsterdam. De NTS was zelf zeer tevreden over hun knappe stukje tv-werk, maar er was ook kritiek op wat er die dag wel en niet werd uitgezonden. Na de liveregistratie legde de regisseur uit dat beelden van de rellen ‘niet essentieel’ waren voor de uitzending. Ook de NTS-voorzitter wilde geen aandacht besteden aan het ‘kwajongenswerk’. Buitenlandse commentatoren besteedden bij het tv-verslag meer aandacht aan de provocaties en ook op de radio werd hier meer bij stilgestaan.
Daags na het huwelijk schreven de kranten over de protesten, maar ook over de keuze van de NTS om hier bewust bij weg te kijken. Het Parool publiceerde zelfs een hele pagina met beelden die de tv-kijker gemist had. De acties van de relschoppers tegen het gezag zorgde ook op televisie voor een beginnende revolutie. Het NTS Journaal, dat de Oranjes tot dusver vooral onderdanig had gediend, werd net als andere media steeds kritischer en kreeg meer oog voor wat er zich buiten het koninklijk huis afspeelde.
4x Oranjes op tv
1. Het defilé (1952)
Het was een van de eerste keren dat de televisiemakers en technici eropuit trokken voor een reportage buiten de studio’s. Met drie camera’s werd het defilé in de tuin van Paleis Soestdijk vastgelegd. De 14-jarige Beatrix rende halverwege naar binnen om op de televisie te bekijken hoe haar ouders eruitzagen.
2. “Hij was een beetje dom” (2001)
In een speciale tv-uitzending maakte koningin Beatrix de verloving bekend van haar oudste zoon, prins Willem-Alexander, met de Argentijnse Máxima Zorreguieta. Het aanstaand huwelijkspaar beantwoorde daarna vragen tijdens een persconferentie, waar ook werd teruggeblikt op beschermende uitspraken van Willem-Alexander over zijn omstreden aanstaande schoonvader. Met een ingestudeerd “Hij was een beetje dom” haalde Máxima zelf de kou uit de lucht.
3. De traan van Máxima (2002)
Het was het hoogtepunt uit de carrière van regisseur Rudolph Spoor: de traan van Máxima tijdens de koninklijke bruiloft in 2002. Tijdens Adiós Nonino kreeg de kersverse vrouw van Willem-Alexander het even te kwaad, waarna miljoenen mensen thuis dankzij puik inzoomen de traan bijna konden aanraken.
4. Koninginnedag Apeldoorn (2009)
Traditiegetrouw versloeg de NOS het koninklijk bezoek tijdens Koninginnedag, ditmaal in Apeldoorn. Terwijl de bus met Oranjes langzaam voorbijtrok, knalde een zwarte auto tegen een monument. “Wat gebeurt daar nou toch? Dit is verschrikkelijk, er liggen mensen op de grond”, sprak commentator Astrid Kersseboom. De aanslag maakte acht dodelijke slachtoffers. Koningin Beatrix hield kort erna een korte maar indrukwekkende tv-toespraak: “Wat begonnen is als een prachtige dag is geëindigd in een vreselijk drama, wat ons allen heel diep heeft geschokt.”
Bekijk meer beeldbepalende momenten uit 75 jaar tv:
© 75 Jaar TV / Menno Woudt (2026) Alle beelden behoren tot de rechthebbenden