De maanlanding
De ruimte in met Apollo-Henkie
20 juli 1969
De hele wereld keek mee met de reis van de Apollo 11. Ook in Nederland was ruimte gemaakt voor dagenlang verslag. Het was kleine stap voor de mens, maar een grote stap voor de televisie.
Tien dagen lang zullen miljoenen televisiekijkers getuige kunnen zijn van deze belangrijke ruimtevlucht. (…) Studio 3 is veranderd voor deze gelegenheid in een soort kosmisch centrum, met hier en daar een model van een raket, maanlandschappen bij de vleet, een levensgroot portret van de drie astronauten geflankeerd door sterren en strepen.
De Tijd, 15 juli 1969
Bij de NOS in Hilversum staat wat de t.v.-uitzendingen betreft een leger van deskundigen klaar, om direkt na de landing te gaan praten over aspekten (politieke, religieuze, juridische en nou veel meer), die aan deze maanlanding op zondag 20 juli kunnen vastzitten. Deze groep van deskundigen wordt door de NOS in hotels ondergebracht, omdat misschien niet alleen zondagavond 20 juli, maar ook maandagmorgen 21 juli in alle vroegte naar hun mening zal worden gevraagd.
Limburgsch dagblad, 16 juli 1969
De maan in de studio
Presentator Henk Terlingen en regisseur Rudolf Spoor hadden twee dingen gemeen: ze werkten allebei bij de televisie en ze waren allebei buitengewoon geïnteresseerd in ruimtevaart. Voor de NOS had het duo al eerder uitzendingen gemaakt rondom de Apollovluchten. Dat mochten ze voor de aangekondigde maandlanding in de zomer van 1969 eveneens doen. Tien dagen lang zouden ze vanuit de studio in Hilversum het programma Apollo 11… reis naar de maan maken.
Voor een grondige voorbereiding reisden Terlingen en Spoor een maand ervoor af naar Houston, om de draaiboeken van de vlucht in ontvangst te nemen. Vooraf werden filmpjes en reportages verzameld: biografieën van de astronauten of uitleg over de raketten en de capsules. In de studio zelf werd de maan in miniatuur nagebouwd en op de desk lag astronautenvoedsel. Een ideaal gespreksonderwerp als er even geen nieuws uit de ruimte zou zijn.
Op woensdag 16 juli begon de reeks aan live-uitzendingen. Henk Terlingen, al snel Apollo-Henkie genoemd, praatte de ontwikkelingen aan elkaar met maandeskundige Chriet Titulear aan zijn zijde. Bij gebrek aan beelden werden de situaties in miniatuur nagebootst, met effecten en al. Met gasten in de studio en het telefonisch beantwoorden van kijkersvragen werden de uren opgevuld. Soms moest er gewisseld worden van de ene naar de andere zender: met een pauzebordje werd dit aangegeven. Wanneer ze niet op zender waren, bleven de makers in de studio, dag en nacht – al zou volgens de verhalen Apollo-Henkie tussen de uitzendingen door eens naar een feestje in Hilversum zijn gegaan om bij te tanken.
zondag 20 juli 1969, 21.15 uur
Apollo 11… reis naar de maan, Nederland 1 (NTS)
Aantal kijkers: 4 miljoen in totaal
De uitzending
In de nacht van 20 op 21 juli volgt de grote apotheose: de maanlanding zelf. Er zijn nog geen beelden, enkel de gesprekken tussen de astronauten en Mission Control. De camera op de afdaaltrap van de maanlander is nog afgedekt. Pas als Niel Armstrong als eerste man op de maan de lensdop eraf haalt, volgen er beelden. Eerst nog op de kop, maar al snel worden deze omgedraaid. Daarna volgt de legendarische uitspraak: “One small step for man, one giant leap for mankind.”
Wat er hierna zou gebeuren, staat nergens in de draaiboeken. Regisseur Rudolf Spoor had vernomen dat ze wellicht het Amerikaanse volkslied zouden draaien. Omdat er een lange stilte volgde, besluit de regisseur zelf de muziek in te starten. Voor de tv-kijker lijkt het daarom alsof het Amerikaanse volkslied vanuit de ruimte te horen was. Dat blijkt alleen in Nederland zo te zijn.
“Nog nooit in de geschiedenis van de televisie hebben wij een tegelijkertijd zo spannende, fantastische en fascinerende rechtstreekse reportage meebeleefd als vannacht. Spannend was het vooral, toen ook de televisie de maanlanding alleen maar met geluid moest verslaan. Fantastisch en fascinerend werd het, toen dep in de nacht de televisiecamera op de maan zijn werk begon te doen.”
Ale van Dijk in Het Vrije Volk, 21 juli 196
Henk (S)Terlingen kan in quarantaine gaan. Hij heeft zijn rust wel verdiend en kan dan ook de anglicismen kwijt raken, waarmee hij in deze bewogen dagen besmet is geraakt. Dat is niet bedoeld als kritiek. Wij zijn van mening dat Terlingen op een voortreffelijke wijze de Apollo-reis van commentaar heeft voorzien. (…) Maar wanneer we straks naar Mars gaan en daarvoor een paar jaar of daaromtrent onderweg zijn, dan kan men dat een solist als Henk Terlingen toch niet meer op zijn eentje aandoen.
de Volkskrant, 25 juli 1969
Eén op de drie Nederlanders keek
Met de landing van de Apollo-capsule in de Stille Oceaan kwam op 24 juli een einde aan de maanreis en de indrukwekkende ruimtereeks van de NOS. Eén op de drie Nederlanders zou de maanlanding live hebben gevolgd. Wereldwijd zagen meer dan 600 miljoen tv-kijkers de eerste stappen op de maan. Vanuit Amerika was met een schuin oog gekeken naar de Nederlandse verslaglegging van ‘hun’ ruimteoverwinning. Een reporter van CBS prees de regie van Rudolf Spoor, inclusief de studio met simulaties. Maar ook de technische kennis en het enthousiasme van Henk Terlingen werd bejubeld, die nooit meer van zijn bijnaam Apollo-Henkie af kwam. Van de talloze uren aan tv is amper iets bewaard gebleven: de NOS had de beelden gewist om ruimte te maken op de dure opnamebanden. Dankzij een tv-kijker die delen had opgenomen, is er nog zo’n anderhalf uur van de marathonverslaggeving terug te zien.
4x ruimtevaart op tv
1. Morgen gebeurt het (1957)
Met de televisie kon je ver kijken, zelfs tot in de ruimte, bewees de eerste sciencefictionserie Morgen gebeurt het bij de AVRO. De avonturen van Professor Plano, die buitenaardse wezens had ontdekt op de planeet Hyperion, was een jeugdserie die vooral onder volwassenen populair was.
2. De terugkeer Yuri Gagarin (1961)
De Russische Yuri Gagarin was de eerste mens ooit in de ruimte. Ondanks het IJzeren Gordijn en tegen alle protocollen in slaagde het NTS-journaal erin om beelden te verzamelen van de terugkeer van de kosmonaut en deze op de Nederlandse televisie te vertonen.
3. Een Kwart Eeuw Ruimtevaart (1982)
In de twaalfdelige Teleac-cursus Een Kwart Eeuw Ruimtevaart gaf sterrenkundige Chriet Titulaer les over de geschiedenis van de ruimtevaart. De Russen, de Amerikanen, maar ook communicatiesatellieten kwamen voorbij.
4. Andre Kuipers (2004)
De eerste ruimtereis van André Kuipers werd in 2004 op de voet gevolgd, met vele programma’s rondom zijn bijzondere trip. Dat gebeurde ook tijdens zijn tweede reis, zeven jaar later. Met het nieuwe jaar in het vooruitzicht wenste hij alle tv-kijkers ‘een fantastisch en gelukkig 2011’ toe, alleen zat hij er een jaar naast.
Bekijk meer beeldbepalende momenten uit 75 jaar tv:
© 75 Jaar TV / Menno Woudt (2026) Alle beelden behoren tot de rechthebbenden