The Passion

Missionariswerk of reli-kitsch

21 april 2011

De televisie is uiterst geschikt om indringende verhalen over te brengen. Met The Passion werd het lijdensverhaal van Jezus omgezet naar een muzikaal tv-spektakel. De makers geloofden heilig in het live evenement en kregen gelijk.

Bijbelverhaal met muziek van Marco Borsato
Driekwart van de jongeren zou niet meer weten wat Pasen betekent, onderzocht de EO. Dat baarde de christelijke omroep natuurlijk zorgen. Hun missie is om iedereen te vertellen over God en het volgen van Jezus, met de televisie als belangrijk medium. Maar hoe doe je dat succesvol in een tijd van secularisering, met afgebrokkelde zuilen en hevige concurrentie? Producent Jacco Doornbos had het licht gezien. In Engeland, om precies te zijn, toen hij in 2006 bij de BBC de Manchester Passion voorbij zag komen. In deze eenmalige tv-special werd het lijdensverhaal van Jezus opgevoerd, doorspekt met popnummers van onder andere Oasis en Robbie Williams. Daar moest een Nederlandse versie van komen.

Twee jaar lang werd achter de schermen gewerkt om het Bijbelverhaal in een eigentijds jasje te steken. EO-directeur Arjan Lock werkte hiervoor gebroederlijk samen met de katholieke mini-omroep RKK en tal van religieuze genootschappen. De grootste hits uit de Nederlandse popgeschiedenis werden verzameld – het oeuvre van Marco Borsato en Frank Boeijen werden als eerste geplunderd. De Friese zanger Syb van der Ploeg werd gecast als Jezus, zijn lange haren had hij in ieder geval al mee. Bovendien was hij gelovig, “dus ik kan me de rol van Jezus goed inbeelden”, sprak hij vooraf. Voor de rol van Maria was Do gestrikt, ondanks een gebrek aan religieuze opvoeding. Dat was voor de makers ook geen criterium. Sterker nog, de lijdensweg van Jezus stond juist boordevol thematiek staan álle Nederlanders aan zou moeten spreken.

De eerste editie van The Passion zou op Witte Donderdag plaatsvinden. Gouda was het decor voor het muzikale missionariswerk, dat live werd uitgezonden. Met zeventien camera’s werd de lijdensweg vastgelegd, onder meer vanuit een helikopter. Dat Jezus zou gaan figureren in een tv-spektakel werd niet door alle gelovigen gewaardeerd. De politieke partij SGP en enkele reformatorische kerken vonden het stuitend dat het lijden van Jezus tot entertainment werd gemaakt. De EO en de RKK spraken dat tegen. Het was weliswaar muziek van nu, maar met de Bijbelverhalen van toen.

donderdag 21 april 2011, 20.25 uur
The Passion, Nederland 3 (EO)
Aantal kijkers: 979.000

De uitzending
Ondersteund door opzwepende muziek loopt de verteller het Passion-hoofdpodium in Gouda op. Het is presentator Erik Dijkstra, vooral bekend als Jakhals bij De Wereld Draait Door, die de avond aan elkaar praat. Als een ware showman vertelt hij het publiek dat ze getuige zullen zijn van de laatste uren van Jezus Christus. “De straten van Gouda zijn ons Jeruzalem. De muziek is van eigen bodem. Het hemelse verenigd met werelds goede muziek.” De noten van Iedereen is van de wereld worden ingezet en de camera’s schakelen naar Syb van de Ploeg, verderop in de stad. Hij fietst samen met twee discipelen de brug over. Zingend ontmoet hij voor de Schoenenreus in de winkelstraat zijn vriend Petrus. De kijker herkent zanger Thomas Berge en ook acteur Frank Lammers doet zijn intrede als Judas. En wie goed kijkt, ziet dat EO-directeur Arjan Lock zichzelf als figurant ook in het spektakel heeft laten schrijven.

Naast het verhaal en de liedjes, wordt vanuit de helikopter getoond dat er een processie gaande is. Een verlicht kruis van zes meter wordt door tientallen mensen richting de stad gedragen. Actrice Hanna Verboom interviewt de mensen die meelopen in de stoet. “Zo kan ik een klein beetje teruggeven”, vertelt een van de kruisdragers. Een joodse mevrouw prijst juist hoe alle geloven samenkomen in The Passion. Gedurende de uitzending geeft het kruis steeds minder licht: de batterijen blijken sneller leeg te lopen dan gedacht.

Het is halverwege de avond als Jezus wordt verraden en opgepakt. Niet door soldaten en tempeldienaars maar door ME’ers met witte helmen. In een oranje overall verschijnt hij geboeid op het hoofdpodium. Daar ontsteekt hij in een duet met Pilatus, gespeeld door Wilbert Gieske (beter bekend als Robert uit Goede tijden, slechte tijden). Samen zingen ze Denk niet wit, denk niet zwart, maar in de kleur van je hart. Het publiek in de binnenstad van Gouda wordt opgeroepen om ‘kruisig hem’ te roepen. Het uitgedoofde kruis nadert langzaam het podium. “We wisten dat het zo zou aflopen”, spreekt Pilatus. “Dit is 2011, dit is Gouda, dit is televisie. Niemand wil op televisie een onschuldig mens zien sterven.” De kruisiging wordt niet nagespeeld, maar wel naverteld, inclusief alle bloederige details. “Wie is er nog niet misselijk?” Jezus is gestorven, maar verschijnt aan het einde van de avond boven op de kerk, alwaar hij met de gehele cast Geef mij nu je angst van André Hazes zingt. 

Een nieuwe traditie geboren
Twintigduizend mensen waren in Gouda bijeengekomen voor de laatste avond van Jezus Christus. En thuis hadden nog eens een klein miljoen mensen meegekeken. Het was een groter succes geworden dan gedacht en de makers waren in hun nopjes. “Het evangelie is weer van de straat”, sprak de voorman van de Protestantse Kerk in Nederland. Kijkers waren ontroerd, de een door het kunnen meeleven met Jezus, de ander door de covers van enkele van de mooiste Nederlandstalige liedjes. Toch waren er, naast de principiële tegenstanders, ook mensen die moeite hadden met de relikitsch. Dat de telefoon van Frank Lammers, pardon, Judas, opeens afging, was wel heel modern. Of er nou met tranen in de ogen, meezingend of pure ironie gekeken is, maakte de makers niet uit. “Iedereen die kijkt, is bereikt”, verklaarde producent Doornbos achteraf.

Met een prijskaartje van 1,1 miljoen euro was The Passion een van de duurste tv-projecten van het jaar. In plaats van een eenmalig evenement, bleek die avond een nieuwe traditie op Witte Donderdag te zijn geboren. De religieuze omroepen geloofden heilig in het format en ook steden zagen dit stukje citymarketing wel zitten. Het jaar erop verscheen Danny de Munk als Jezus in Rotterdam. Gelovige en ongelovige BN’ers stonden wederom in de rij om de rol van Maria, Judas of desnoods een van de discipelen te spelen. Tussen de 2,5 en 3,5 miljoen kijkers kijken jaarlijks naar het muzikale Bijbelverhaal. De EO nam in 2020 afscheid van het project, maar de KRO-NCRV heeft nog altijd een rotsvast geloof in The Passion.