Het eerste journaal
Nieuws op de tv
5 januari 1956
Na vijf jaar was het tijd voor wat nieuws op de televisie: het nieuws. Het ‘filmjournaal’ zou voortaan om acht uur ’s avonds te zien zijn. Nog altijd is dit tijdstip vaste prik voor nieuwsgierige tv-kijkers.
Het bestuur van de Nederlandse Televisie Stichting is overgegaan tot de benoeming van een hoofdredacteur van het „filmjournaal” der NTS; dat spoedig in het leven zal worden geroepen. (…) Voor Nederland en directe omgeving wordt daartoe een eigen staf en cineasten en apparatuur opgebouwd, voor het buitenland wordt daartoe een contact met de buitenlandse TV-stations gevestigd. (…) Of deze stap betekent, dat men ook verder op het gebied der nieuwsvoorziening via TV meer centraal gaat regelen, dient te worden afgewacht.
De Telegraaf, 25 juni 1955
De Nederlandse Televisiestichting zal de binnenlandse uitzendingen op dinsdag, donderdag en zaterdag van 5 januari af niet meer om 20.15 uur, doch om 20.00 uur laten beginnen. Elke uitzending op die dagen opent met het NTS-journaal, dat voortaan door de journaalafdeling van de NTS zal werden verzorgd. Het programma der omroepverenigingen begint om 20.15 uur. Dit omroepprogramma zal in de regel om 22.00 uur eindigen.
de Volkskrant, 24 december 1955
Licht nieuws zonder duiding
Weinig programma’s zijn in het begin zo tegengewerkt als het journaal. Met ruim zestig dagbladtitels kwam het nieuws in de jaren vijftig bij de Nederlanders gewoon elke dag op de mat. Wie het nieuws in beeld wilde zien, kon naar de bioscoop voor het Polygoonjournaal. De omroepen hadden zelf al elk een eigen actualiteitenrubriek, zoals Achter het nieuws (VARA) en Brandpunt (KRO). Hierin werd het nieuws geduid en ingekleurd naar de identiteit van de omroep. Bovendien was televisie niet het meest geschikte medium voor harde journalistiek, zo luidde de algemene mening. Toch bestond vanuit de NTS de wens voor een gezamenlijk en neutraal journaal.
In de jaren ervoor had de NTS bij grote gebeurtenissen al uitgezonden, zoals bij de Watersnoodramp in 1953 of bij een van de vele feesten van het koninklijk huis. Met het televisiebesluit van 1956 werd de experimentele fase van de televisie officieel afgerond én kreeg de NTS toestemming voor een journaal. De omroepen stelden hier wel wat eisen aan. Zo mocht er absoluut geen nieuwslezer in beeld komen, mochten er geen interviews worden afgenomen en moest het journaal zich voornamelijk richten op licht nieuws, zonder vorm van duiding. Het NTS Journaal werd om acht uur geprogrammeerd, een kwartier voordat de échte televisieavond begint.
donderdag 5 januari 1956, 20.00 uur
NTS Journaal
De uitzending
Met bombastische muziek wordt om acht uur ’s avonds de leader van het NTS Journaal ingestart, eindigend met het geluid van een gong. Het nieuwsprogramma opent met een item over de minst televisiegenieke sport denkbaar: schaken. “Reeds na zeven van de op tien partijen bepaalde schaaktweekamp om het kampioenschap van Nederland, heeft de 54-jarige oud-wereldkampioen en uitdager, dokter Max Euwe, een beslissende voorsprong van 5,5 tot 1,5 punt behaald op zijn 28-jarige tegenstander Jan Hein Donner”, spreekt de voice-over in één adem uit. Wat volgt is een reeks aan beelden, voornamelijk van de twee mannen rokend achter het schaakbord. Op de achtergrond klinkt vrolijke instrumentale muziek. Een nieuwslezer is nog niet in beeld. Zonder enige overgang vervolgt het journaal met beelden over de voorbereidingen van het driekoningenfeest in Tilburg, een staking van de vissersvloot in IJmuiden en het jaarlijkse stierenrennen in Pamplona. De uitzending eindigt met het weerbericht, waarbij enkel de hand van de weerman in beeld is.
De Nederlandse Televisie Stichting heeft met ingang van donderdag het televisie-actualiteitenjournaal en het weerbericht onder haar hoede genomen. In het weer mag men daar dan niets van bespeurd hebben, in het journaal wel. Waren er anders maar enkele onderwerpen, waardoor men wel eens de neiging had breedsprakig te worden, dit journaal had – handelend over zes onderwerpen – gelukkig veel meer tempo dan de kijkers tot nu toe gewend zijn geweest.
de Volkskrant, 6 januari 1956
Wat de heren van de Nederlandse Televisie-Stichting bezield heeft om hun nieuw gezamenlijk filmjournaal zo ten doop te houden als zij gisteravond deden, is ons volkomen onduidelijk. De kijkers, die eraan gedacht hadden hun toestel tijdig aan te zetten, omdat men met ingang van gisteren voortaan om 8 uur gaat beginnen, zullen zich in gemoede hebben afgevraagd, wat er aan de hand was.
De Telegraaf, 6 januari 1956
Journaal steeds belangrijker
Het journaal werd flink in de gaten gehouden. De uitzendingen mochten niet ongezien de zender op. Ook als nieuwsitems te lang duurden of bijna op een reportage gingen lijken, klonk er gemor. De NCRV tekende al direct na de eerste uitzending protest aan over de leader. Daarin was twee seconde lang een ballerina te zien. Dansend in beeld en ook nog met blote benen, dat ging voor de christelijke omroep te ver. In de begintijd werkten er slechts vijf redacteuren aan het journaal. Dankzij samenwerking met buitenlandse omroepen konden ze nieuws van over de hele wereld uitzenden. De kijker kreeg het journaal langzaamaan in de gaten en het journaal won aan belang. In 1957 schoof voorzichtig de eerste nieuwslezer aan. Langzaam breidde het journaal uit: in redactieleden, in verslaggevers, in uitzenddagen en in uitzendtijd. Er werd zelfs een helikopter aangeschaft. Het journaal, dat vanaf 1969 onder de NOS viel, groeide uit tot het belangrijkste nieuwsprogramma van Nederland.
4x journaal op televisie
1. De eerste nieuwslezer (1957)
Redacteur en verslaggever Coen van Hoewijk was al de stem van het journaal, maar mocht een jaar na de eerste uitzending ook volledig in beeld. Hij werd de eerste nieuwslezer op de Nederlandse televisie en deed dit tot 1962.
2. De eerste vrouwelijke nieuwslezer (1965)
De Britse omroep durfde geen vrouwelijke nieuwslezers aan: ze zouden ‘te weinig autoriteit uitstralen’. In Nederland was het journaal ook lange tijd een mannenbolwerk, tot Eugènie Herlaar een open sollicitatie deed. Mede dankzij haar kraakheldere stem werd ze de eerste vrouwelijke nieuwslezer én het eerste journaalgezicht van kleur.
3. De autocue (1973)
Met papieren in de hand en stapels op tafel werd het nieuws gebracht, totdat in 1973 de autocue zijn intrede deed. Voortaan kon het nieuws van een scherm naar de camera’s worden opgelezen, alsof ze alles uit hun hoofd hadden gelerd.
4. Zadelpijn met Harmen Siezen (1991)
Het nieuws voorlezen is meestal een serieuze aangelegenheid, maar soms breken ook de kreukvrije nieuwslezers. Zoals Harmen Siezen, die in 1991 de slappe lach kreeg tijdens een reportage over zadelpijn. Het opsommen van de klachten ging gepaard met flink geproest.
Bekijk meer beeldbepalende momenten uit 75 jaar tv:
© 75 Jaar TV / Menno Woudt (2026) Alle beelden behoren tot de rechthebbenden