Voor de vuist weg
De geboorte van de talkshow
1 november 1963
Praten op televisie was uiteraard niet nieuw, maar zonder voorbereiding een gesprek aan knopen, dat was niet eerder gedaan. Met Willem Duys kwam de eerste echte talkshow op de buis.
Nog geen repetitie was er gisteravond gehouden voor het nieuwe maandelijkse amusementsprogramma, dat Willem Duys vanavond voor de eerste keer aan de kijkers zal presenteren en dat qua vormgeving voor de Nederlandse televisie uniek zal zijn. (…) Het nieuwe programma is gebaseerd op gelijksoortige Amerikaanse shows, die in Amerika – in afwijkende vorm – gebracht worden door Jack Paar en Steve Allan. Zij interviewen mensen voor de camera’s zonder voorrepetities en zonder dat zij er eerder mee geconfronteerd zijn en stellen veelal de gekste vragen.
Het Vrije Volk, 1 november 1963
„De meeste mensen die vreemd in de studio komen en daar iets moeten gaan vertellen, zijn koud en niet op hun gemak. En dan zeggen de mensen niet veel. In „Voor de vuist weg” heb ik de gelegenheid om de mensen warm te laten worden, zodat zij zich op hun gemak voelen. Het programma duurt ongeveer een uur, maar het kan best gaan uitlopen. Ik weet dat van tevoren ook niet. De AVRO heeft hier ook rekening mee gehouden en heeft het daarom op het einde van de avond geplaatst.”
Willem Duys in De Telegraaf, 1 november 1963
Makkelijk praten
Muziek liep als een rode draad door het leven van Willem Duys. Zo mocht hij op televisie al eens twee programma’s maken over de ‘wondere wereld van de grammofoonplaat’. Hij was eveneens gastheer bij het jaarlijkse Grand gala du disque, waarin artiesten uit binnen- en buitenland op tv optraden. Naast zijn tv-werk had Duys ook zijn eigen platenmaatschappij. Ondanks zijn enthousiasme, leverde dat weinig zakelijk succes op. Zijn liefde voor muziek kwam beter tot z’n recht in het radioprogramma Muziek Mozaïek. Elke zondagochtend praatte hij de langspeelplaten aan elkaar. Dat deed hij uit de losse pols: hij kwam tien minuten voor de uitzending de studio in, om zonder draaiboek de druilerige zondagochtenden op te fleuren.
Met zijn makkelijke manier van praten en talent voor improvisatie werd Duys gevraagd voor een nieuw tv-programma van de AVRO. Voor de vuist weg werd de eerste echte talkshow van Nederland. Hierin ontving Duys gasten uit de wereld van sport, politiek, entertainment en natuurlijk muziek. De titel Voor de vuist weg verwees naar de spontane en informele stijl van het programma, waarin Duys zijn gasten zonder vast script interviewde. Dat was nog nooit eerder op televisie gebeurd.
vrijdag 1 november 1963, 21.50 uur
Voor de vuist weg, AVRO
De uitzending
In de eerste uitzending spreekt Duys onder andere met bondscoach Elek Schwartz en regisseur Carel Briels. In de rechtstreekse uitzending belt hij ook met zijn jarige moeder die zeventig was geworden. Er wordt gelachen, gezongen en ook nog een kleine competitie voor nieuwe omroepster georganiseerd. Volgens de gids zou het programma een uur duren. Maar pas tegen middernacht, na twee uur en vijftien minuten, is Duys klaar.
Dit kon in Nederland alleen Willem Duys. Misschien had Mies Bouwman het ook gepresteerd. Af en toe leek de eerste aflevering van „Voor de vuist weg” gisteravond iets op de 24-uurs uitzending „Open het dorp” van vorig jaar. Bijna twee uur lang — het was rond het middernachtelijk uur, toen het afgelopen was — hield Willem Duys het vol. (…) Willem had af en toe korter kunnen doen. Al was het alleen maar, omdat hij nu niet meer op tijd kwam om de zeventigste verjaardag van zijn moeder bij te wonen. Maar wat Willem Duys in zaal concordia te Bussum beleefde, was menigmaal boeiend.
Het Vrije Volk, 2 november 1963
AVRO’s improvisatieprogramma „Voor de vuist weg” heeft gisteravond een glansrijk debuut gemaakt. Deze uitzending, die charme van de verrassing heeft, blijkt zeer aantrekkelijk te zijn, zowel door de keuze van de onderwerpen als door het spontane van de presentatie. Deze eerste keer waren er diverse aardige stukjes in, zoals het spelen in de stijl van grote componisten door een pianist met klassieke opleiding, een telefoongesprekje met de t.v.-criticus Leo Riemens en met de moeder van Willem Duys, die gisteren zeventig jaar werd. Een aardig onderdeel was verder het tonen van proeffilmpjes, die kandidaat-omroepsters vier jaar geleden hadden gemaakt.
Nieuwsblad van het Noorden, 2 november 1963
Krokodillen en paradijsvogels
Al na de eerste uitzending waren de kijkers lovend. Het duurde weliswaar wat lang, maar het programma straalde warmte en gezelligheid uit. De studio was de huiskamer van Duys, inclusief vissenkom op tafel. Nationale en internationale artiesten braken door in de show van de voormalige platenbaas. De huiskamer werd regelmatig op stelten gezet, door de komst van krokodillen of aapjes. Maar vooral door de bonte verzameling van gasten. Het interview met de beruchte maar charismatische kluiskraker Aage Meinesz bijvoorbeeld, of het gesprek met een student die een gaatje in zijn hoofd had geboord om permanent zijn geest te verruimen. Knettergek, vond Duys dat, die zijn mening niet onder stoelen of banken stak. In een gesprek met de ouders van een seksueel misbruikte kleuter vond de presentator dat de ouders te veel sympathie hadden voor de dader. “Ik zou ‘m hartstikke doodslaan!”, riep Duys uit. De uitspraak leidt tot ophef, ondanks dat veel mensen het met hem eens waren.
Na ruim vijftien jaar kwam de klad erin. De kijker wist inmiddels wat ze in de huiskamer van Duys aan kunnen treffen: ‘een paar muzikale nummers, een paar beesten en verder wat vrijblijvend gepraat’, aldus het Algemeen Dagblad. In 1979 was de laatste uitzending, waarin Duys afscheid nam in stijl: met een reuzenpython om zijn nek. “Hoe kun je nou beter zo’n programma beëindigen dan hier je laatste adem uit te blazen?”
5x talkshows
1. Mies en scène (1965)
De AVRO had Willem Duys, maar de VARA had Mies Bouwman en maakte van haar de eerste talkshowkoningin. Het stoel-interview, met tien vragen aan bekende Nederlanders, leverde interessante gesprekken op. Bouwman kreeg de burgemeester van Amsterdam Van Hall aan het huilen en zag hoe Johnny Kraaykamp en Rijk de Gooyer de bank aan stukken sneden.
2. Sonja (1977)
Na een paar seizoenen van Sonja’s goed nieuws show bleek dat het lastig was om al het nieuws van de positieve kant te bekijken. In Sonja op…(noem een dag van de week) maakte ze de jaren erna spraakmakende televisie, dankzij scherpe vragen, bijzondere gasten en knetterende woordenwisselingen.
3. RUR met Jan Lenferink (1983)
Hij droeg een streepjesoverhemd, dronk melk en zag eruit als een leraar Nederlands (wat hij ook was geweest). Toch maakte Jan Lenferink voor Veronica met RUR (Rechtstreeks Uit Richter) een spraakmakende, zelfs brutale talkshow. Volgens vast format interviewde hij de gasten, van Adele Bloemendaal tot Willem Ruis.
4. De Wereld Draait Door (2005)
In de vooravond van Nederland 3 begon in oktober 2005 een nieuwe VARA-talkshow, die zou uitgroeien tot de meest succesvolle van de 21e eeuw. Dat was dankzij de jongensachtige nieuwsgierigheid van presentator Matthijs van Nieuwkerk, de bloopers in De TV Draait Door en het feit dat muziekoptredens nooit langer dan een minuut duurden.
5. Pauw & Witteman (2006)
De VARA had jarenlang niet één, maar twee succesvolle talkshows in huis. Jeroen Pauw en Paul Witteman praatten op de late avond over de actualiteit van de dag, met aan tafel alle gasten die niet eerder door de redactie waren afgebeld.
Bekijk meer beeldbepalende momenten uit 75 jaar tv:
© 75 Jaar TV / Menno Woudt (2026) Alle beelden behoren tot de rechthebbenden