TV Noordzee

Piratenzender en stoorzender

15 augustus 1964

Vier maanden lang kon tv-kijkend Nederland ervan genieten: TV Noordzee. Vanaf een televisie-eiland werd puur amusement uitgezonden. Illegaal, dat wel. De zender ging kopje onder, maar bracht wel een golf aan verandering met zich mee.

Televisie vanaf zee
Al sinds de televisie is Nederland was opgestart, was er discussie over het Nederlands televisiebestel. Waarom waren het enkel de ‘verzuilde’ omroepen die de dienst uitmaken? En waarom mochten andere partijen geen televisie maken? Eén woord zou als belofte en taboe in elke discussie terugkeren: commercie. Hiermee werden vooral gesponsorde programma’s of het uitzenden van reclamespots bedoeld. Voor bedrijven was de beeldbuis de grote belofte om de kijker thuis direct te bereiken.

De bestaande omroepen waren faliekant tegen commercie op tv. De omroepbestuurder van de VARA vreesde voor de teloorgang van televisie als ‘bank- en bierkapitaal’ het voor het zeggen zouden krijgen. Voorstellen over aanpassingen van het televisiebestel sneuvelden in de Tweede Kamer of werden door kabinetten voor zich uitgeschoven. 

In de jaren zestig werd in het geheim op een scheepswerf in Ierland gewerkt aan iets dat de Nederlandse televisie zou opschudden. Er werd een metalen constructie gebouwd van tachtig meter hoog met zes poten eronder. Het zou het eerste televisie-eiland worden. De opdrachtgever was de Reclame Exploitatie Maatschappij (REM), een club van ondernemers. Zij waren ontevreden over het ‘brave’ Nederlandse televisieaanbod, maar bovenal zagen zij in televisie een perfect verdienmodel. Alleen was commerciële televisie in Nederland verboden. Om hun tv-zender te starten werd het televisie-eiland daarom negen kilometer uit de kust voor Noordwijk geplaatst. Buiten de territoriale wateren en zo buiten de Nederlandse omroepwet.

Dat een ‘piratenzender’ een succes kon zijn, zowel voor de kijker als financieel, had de radio al aangetoond. Veronica maakte vanaf 1960 uitzendingen vanaf een oude vissersboot in de Noordzee. Dat moest met televisie ook gebeuren. Ondanks wat tegenslag met het plaatsen van het REM-eiland door een omgevallen kraan, ging in de zomer van 1964 de zender van start onder de toepasselijke naam: TV Noordzee. 

zaterdag 15 augustus 1964, 18.30 uur
TV Noordzee
Aantal kijkers: circa 250.000

De uitzending
Na een paar dagen enkel testbeeld te hebben uitgezonden, breekt op 15 augustus de dag aan dat TV-Noordzee van wal steekt. Er klinkt een bekend deuntje: het vaderlandslievende Ferme jongens, stoere knapen. Op het scherm verschijnt omroepster Marian Bierenbroodspot in een glanzende jas, haar kapsel zichtbaar in de war door de wind. Ze heet de kijkers van harte welkom op de nieuwe zender, terwijl ze van het tv-eiland wordt geblazen. Daarna volgen enkele korte programma’s, waaronder een reportage over de aanleg van het platform en een oude aangekochte Hollywoodfilm. 

Opvallend is vooral dat deze nieuwe zender vaste series op vaste dagen en tijden uitzendt. Dat is voor Nederland iets geheel nieuws, want bij de publieke omroepen is de zendtijd zo versnipperd dat een serie zelden wekelijks op hetzelfde moment te volgen is. De insteek van TV Noordzee is helder: het zijn programma’s vóór de kijkers. Met Amerikaanse series als Zorro, Rin Tin Tin en Mr. Ed, het Sprekende Paard brengt de zender amusement dat op de publieke zender ontbreekt. REM-directeur Jo Brandel vat zijn motto samen: “Zorg dat je een paard, hond, baby of dokter in een serie hebt, dan zit je goed.” De tv-kijker moet hiervoor wel een speciale REM-antenne aanschaffen, om de zender te ontvangen. 

Televisie-eiland ten onder
In augustus had zeven procent van de toestelbezitters een antenne op het dak, drie maanden later was dit al zeventien procent. Sommige tv-kijkers fabriceerden met een ijzeren klerenhanger zelf een antenne. Voor de aandeelhouders van de REM was de zender ook een succes dankzij de reclames, die na de officiële start op 1 september werden uitgezonden. Bedrijven betaalden voor een spotje van één minuut tussen de zes en achtduizend gulden. 

Voor het kabinet was TV Noordzee een behoorlijke stoorzender. Na een lange aanloop was in oktober 1964 het tweede publieke net van start gegaan. Ook het toestaan van reclame leek na jarenlang gesteggel ervan te gaan komen. Onder druk van de omroepen beloofde de politiek actie te ondernemen. In tegenstelling tot radio Veronica, dat uitzond vanaf een schip, stond het REM-eiland met poten óp de zeebodem. Met een nieuwe wet werd het verboden om op het ‘continentaal plat’ te bouwen en behoorde de zeebodem voortaan tot het Nederlands grondgebied. Met een inval van de politie kwam in december 1964 een einde aan TV Noordzee.

Al bij de start van TV Noordzee hielden de initiatiefnemers rekening met actie vanuit Den Haag. Een maand voordat het televisie-eiland werd bezet, was in Hilversum een verzoek ingediend voor het oprichten van een nieuwe omroep: de Televisie Radio Omroep Stichting. Een zesde omroep, los van welke zuil dan ook. Het hoorde niet bij een geloof of bij een politieke stroming: de TROS wilde ‘de kijker’ als achterban. De vergunning werd goedgekeurd en de TROS mocht als aspirant-omroep toetreden. In 1966 vond de eerste televisie-uitzending plaats. Mr. Ed, het sprekende paard was een van eerste successen van de TROS.