Zondag met Lubach

Comedian bestijgt de troon van satire

22 maart 2015

De televisie heeft de kracht om het gesprek van de dag te bepalen, ontdekte ook cabaretier Arjen Lubach. Over Zondag met Lubach werd op maandag vaak nagepraat, zoals over zijn poging om Farao der Nederlanden te worden.

Late night show
Met lichte jaloezie keken Nederlandse comedians naar The Daily Show van Jon Stewart en Last week Tonight van John Oliver. Een satirische late night talkshow, waarin de actualiteit op de hak wordt genomen, dat zou toch ook in Nederland moeten kunnen? BNN probeerde het in 2007, met De Nieuwste Show. Er werd te weinig gelachen en vooral te weinig gekeken, waardoor het na één seizoen was afgelopen. Voor Comedy Central mocht Jan Jaap van der Wal in 2011 een eigen Nederlandse versie van The Daily Show maken. “Ik heb een stropdas, een decor en een autocue met minstens 46 goede grappen!”, zo probeerde de cabaretier de kijkers warm te maken. Het programma liet hen echter koud.

De verwachtingen waren dan ook laaggespannen toen de VPRO in 2014 aankondigde dat Arjen Lubach een eigen satirisch programma zou krijgen. Sterker nog, de schrijver en comedian had het ooit al geprobeerd in De Nieuwste Show. Hij had daar zijn eigen rubriekje waarin hij, zittend achter een desk, het nieuws voorzag van commentaar. Van alle niet geslaagde onderdelen was Lubachs aandeel het minst niet-geslaagd, al hielp het zuinige gelach van een karig studiopubliek niet.

Omringd door comedyvrienden en vertrouwelingen ging Zondag met Lubach voorzichtig van start. De kritieken waren positief en na de eerst reeks leek zich af te tekenen dat dit het eerste geslaagde Nederlandse equivalent van de Amerikaanse late night show zou worden. Een klein groepje trouwe kijkers breidde zich langzaam uit. De inwisselbare gesprekjes met collega-artiesten zouden op den duur worden ingewisseld voor wat de kracht bleek te zijn van Lubach: op snelle, komische wijze actuele thema’s op de hak nemen of desnoods fileren. Te beginnen met het koningshuis. 

zondag 22 maart 2015, 21.50 uur
Zondag met Lubach, Nederland 3 (VPRO)
Aantal kijkers: 263.000

De uitzending
In het royaltyrubriekje is aandacht voor het staatsbezoek van koning Willem-Alexander in Denemarken. Het maakt de republikein in de presentator wakker. Tijd voor een lesje geschiedenis, waarbij werd afgereisd naar 1815. De poppenkast begon daar als ene Willem Frederik tot koning Willem I werd benoemd. Niet zijn verdiensten, maar zijn op doek vastgelegde cameltoe wordt door Lubach uitgelicht. “Hoe kan dat, het is een schilderij, dat is niet in een keer van – flits – klaar!” Dat de koningen met hun volle nichten bleven trouwen zorgt voor gelach uit het publiek. De presentator is daarentegen bloedserieus, vooral als het gaat over de privileges van het koningshuis. Lubach legt uit dat door de ministeriële verantwoordelijkheid de koning niet verantwoordelijk is voor zichzelf. Net als kinderen, mensen met een verstandelijke beperking en huisdieren, somt hij op. Ook het verbod op majesteitsschennis vindt de presentator onbegrijpelijk, maar gelukkig is dat afgeschaft in… “oh nee wacht, het bestaat nog steeds”.

“We kunnen ze niet kiezen, we kunnen ze niet beledigen en niet verantwoordelijk houden voor hun eigen daden”, concludeert Lubach. En dat allemaal, omdat 200 jaar ervoor een man met een cameltoe tot koning werd gekroond. Het slaat nergens op, en daarom kondigt hij een burgerinitiatief aan: maak Arjen Henrik Lubach de eerste farao der Nederlanden. Met 40.000 handtekeningen zou het voorstel naar de Tweede Kamer gaan. De plannen liegen er niet om. Zijn verjaardag, 22 oktober, wordt een nationale feestdag waarop elke gemeente een groot faraokefeest organiseert. De ministeriële verantwoordelijkheid voor de farao ligt niet bij de premier maar bij Sven Kockelman. Tot slot dient bij binnenkomst van de farao altijd het faraolied gespeeld te worden. Het publiek mag alvast oefenen wanneer de presentator in zijn kostuum de studio binnenliep. “En vergeet vooral niet om het burgerinitiatief te ondertekenen op faraodernederlanden.nl!”

Politieke agenda bepalen
De ochtend na de uitzending hebben al 20.000 mensen hun steun voor de farao uitgesproken. Nadat de farao in spé ‘s avonds bij De Wereld Draait Door mocht aanschuiven, waren de benodigde handtekeningen al binnen. De zondag erop bracht Cleopatra alle 83.336 handtekeningen naar de studio. Lubach was bovendien naar de Tweede Kamer getogen om alvast kennis te maken met zijn onderdanen. D66-leider Alexander Pechtold vond het een interessant idee, CDA-voorman Sybrand Buma bleek echter te koningsgezind om het idee te steunen. Toch erkende hij: het koningshuis is een systeem dat je nu niet meer zou verzinnen. Dat zelfs monarchisten de absurditeit van het instituut openlijk benoemden, was winst voor Lubach. Hij werd door het Nieuw Republikeins Genootschap een maand later zelfs uitgeroepen tot Republikein van het Jaar 2015.

In november mocht de presentator zijn burgerinitiatief overhandigen aan Tweede Kamerlid Helma Neppérus (VVD), voorzitter van de commissie voor de verzoekschriften en burgerinitiatieven. “Hij heeft gelukkig een gewoon pak aan”, verzuchtte ze bij binnenkomst. Ondanks de ruime steun werd het voorstel zes maanden later afgewezen. De Tweede Kamer gaat namelijk niet over het toekennen van ‘feesttitels’, luidde het oordeel van de commissie. “Bovendien moet worden vastgesteld dat de farao in Egypte regeerde als godheid en het voorstel derhalve ook in strijd is met de in ons land diepgewortelde normen en waarden”, klonk het tweede argument van de commissie. De Farao der Nederlanden was dan helaas geen begrip geworden, Zondag met Lubach was dat inmiddels wel. In de jaren die volgden won het programma onder meer de Zilveren Nipkowschijf en de Gouden Televizierring. En nog belangrijker: het bepaalde regelmatig de publieke en politieke agenda met onderwerpen die even grappig als kritisch werden aangestipt.