Corona-tv
Televisie besmet met coronadeskundigen
27 februari 2020
De televisie is er altijd, ook in tijden van nood. Met het uitbreken van de coronacrisis, live in een tv-uitzending aangekondigd, brak een tijd aan waarbij coronadeskundigen de nieuwe tv-sterren werden en anderhalve meter afstand ook in de studio’s gold.
“Niet elke redactie had een bordje ‘geen paniek’ boven het bureau hangen als het ging om het coronavirus, bleek gisteravond uit een rondje talkshows en nieuwsrubrieken. (…) Door de besmettingen in Noord-Italië kwam het coronavirus ineens wel erg dichtbij, of niet zo dichtbij – dat hing af van welk nieuws je maandag keek. Het Jeugdjournaal begon met het woord „Italië”. Daarop volgde: „We praten je bij over de situatie dáár”, met nadruk op „dáár”. Er volgde een heldere uiteenzetting over de situatie, met de verzekering dat er in Nederland nog niemand besmet is, maar dat ‘de dokters’ overal op voorbereid zijn.”
Arjen Fortuin in NRC Handelsblad, 25 februari 2020
De NOS zendt donderdag een ingelaste uitzending uit over het coronavirus. In Het corona-virus: feiten en fabels worden door deskundigen vragen van het publiek beantwoord. Rob Trip zal de vragen, die worden gesteld via sociale media, voorleggen aan experts. (…) Het programma is bedoeld om het publiek zo veel mogelijk relevante informatie bij te brengen over het COVID-19-virus, zodat zij “feiten kunnen onderscheiden van spookverhalen en desinformatie”, aldus de NOS.
Nu.nl, 26 februari 2020
Virus uit China
Het was begin januari 2020 toen er op tv voor het eerst werd bericht over een ziekte in Wuhan. Een ernstige longziekte, zo werd geschreven, die mogelijk zijn oorsprong vond op een markt met dieren. Dat de inwoners hun stad opeens niet meer mochten verlaten, maakte het nieuws nog interessanter. Bij Jinek schoof voormalig tafeltennisster Bettine Vriesekoop aan om als China-kenner dit Chinese virus te duiden. Bij concurrent Op1 verschenen eind januari de eerste artsen aan tafel. Omdat de ziekte zich in Azië steeds sneller verspreidde, kwam opeens die ene vraag op tafel: kan dit virus ook naar Nederland komen?
In plaats van ‘een coronavirus’ werd vanaf februari gesproken van ‘hét coronavirus’. In de journaals en talkshows kreeg het onderwerp een steeds prominentere plek. De ene deskundige begon al over handen wassen en mondkapjes, de ander stelde dat het gewoon ‘een griepje’ zou zijn. Met het virus aangetroffen in Europa besloot de NOS om een speciale uitzending te maken, om de feiten en fabels rondom corona te bespreken – niet wetende dat het de eerste van een hele reeks zou worden.
donderdag 27 februari 2020, 20.35 uur
Het coronavirus: feiten en fabels, Nederland 1 (NOS)
Aantal kijkers: 1.827.000
De uitzending
Rob Trip valt meteen met het virus in huis. “Het is inmiddels een kwestie van tijd dat het in Nederland besmettingen zal veroorzaken.” Met een tafel vol deskundigen gaat hij kijkersvragen behandelen. Waar moeten mensen in Nederland zich wel en niet druk om maken? Zijn collega Saïda Maggé staat bij de touchscreen voor de veelgestelde vragen. Of corona ernstiger is dan griep, dat weten ze nog niet. En mondkapjes, die hebben waarschijnlijk geen nut, klinkt het oordeel. Wie thuis andere vragen heeft, kan mailen naar coronavragen@nos.nl of door de hashtag #coronavragen op social media te gebruiken. Het antwoord op de meeste vragen blijkt hetzelfde: dat weten we eigenlijk nog niet.
Bij Rob Trip aan tafel kan de kijker alvast kennismaken met een van de aankomende hoofdrolspelers van de coronaperiode: RIVM-baas Jaap van Dissel. Hij waarschuwt alvast voor een grote belasting op de zorg. De hoofdgast van de avond is zorgminister Bruno Bruins, die later in de uitzending aanschuift. Terwijl Rob Trip een gesprek voert met de correspondent in corona-brandhaard Noord-Italië, krijgt de Bruins buiten beeld een briefje in zijn handen geschoven. Live op televisie wordt het gevreesde moment aangekondigd. “Er wordt mij bevestigd dat er een patiënt is met het coronavirus in Nederland”, spreekt Bruins statig. Het betreft een man die in Tilburg in het ziekenhuis is opgenomen. Terwijl een arts uitlegt hoe nu contactonderzoek werkt, staart de minister wezenloos naar het briefje. “Er staat niet meer op, toch?”, vraagt Rob Trip nog gekscherend. Hij had live op televisie gelijk gekregen: de eerste besmetting was een feit.
“Zo live krijgt de kijker het zelden. Terwijl correspondent vertelde dat zijn voetbal-appgroep zich al dagen vult met coronagrappen, was een medewerker van het ministerie van Volksgezondheid de NOS -studio binnengeslopen om minister Bruno Bruins een briefje in handen te drukken. Bedrukt zat Bruins met in zijn handen het papier dat een nieuwe fase in de epidemie én in zijn politieke leven zou inluiden. De minister, die vooraan stond toen Onze Lieve Heer de eh’s uitdeelde, las dapper voor: „Er wordt mij bevestigd dat er een patiënt met het coronavirus in Nederland is.””
Arjen Fortuin in NRC Handelsblad, 28 februari 2020
“Het corona-avondje van de NPO afgelopen donderdag was precies waar ik behoefte aan had. De geruststellende sfeer, het collectieve, de vele invalshoeken en deskundigen; ik kreeg er een Elfstedentochtgevoel van. Minister Bruno Bruins schoof als een soort rayonhoofd aan, en kreeg live (!) een papiertje (!) in handen gedrukt waarop de eerste Nederlandse besmetting (!) werd verkondigd. Zelfs presentator Rob Trip leek even van zijn stuk gebracht over zoveel actualiteitsgeluk.”
Paulien Cornelisse in De Volkskrant, 28 februari 2020
Corona-avondjes op de televisie
Het ‘briefje voor Bruins’ bleek de start van heel wat corona-avondjes op de televisie. Het nieuws volgde zich in rap tempo op en verdrong alle andere onderwerpen aan de talkshowtafels. Op 9 maart startte een nieuwe reeks aan tv-momenten: de corona-persconferenties. In de eerste editie adviseerden premier Mark Rutte en Jaap van Dissel enkele algemene hygiënemaatregelen, zoals het niezen in de ellenboog en het stoppen van handen schudden. Na een geslaagd optreden schudden de twee elkaar de hand, gevolgd door een gierend: “Oh nee, dat mag niet meer! Haha!”
Het lachen verging de bewindspersonen al snel toen de pandemie om zich heen begon te grijpen. In korte tijd ging Nederland op slot. Minister Bruins viel om, niet door corona maar door oververmoeidheid. Zijn rol als coronaminister werd overgenomen door Hugo de Jonge. Mondkapjes werden toch wél geadviseerd. En zeker was dat corona weldegelijk ernstiger is dan een gewone griep. De NOS kwam nog zeven keer met een aflevering van Het Coronavirus: Feiten en fabels. De laatste uitzending was op 5 januari 2021, aan de vooravond van de eerste coronavaccinatie. Wat ooit begon als een exotisch buitenlands nieuwtje, hield jarenlang de Nederlandse samenleving én de televisie in zijn greep. Programma’s moesten plots worden aangepast en coronadeskundigen doken op in alle actualiteitenprogramma’s. In angstige tijden van avondklokken en lockdowns bleek de tv plots weer de belangrijkste bron voor informatie.
5x corona-tv
1. Op1
Het was opvallend nieuws op 11 maart 2020: de talkshow Op1 stuurde die dag het publiek naar huis, omdat een van de gasten koste wat het kost een besmetting met het coronavirus voorkomen. Het bleek het begin te zijn van een talkshowtijd zonder publiek, maar met vele vaste gasten om het coronavirus te duiden. Viroloog Ab Osterhaus zat zelfs zo vaak bij Op1, dat de talkshow gekscherend Ab1 werd genoemd.
2. Eén tegen 50
Zelfs de langlopende quiz Eén tegen 100 werd slachtoffer van de coronacrisis. Om de deelnemers op afstand te houden, werd in 2020 het aantal spelers gehalveerd – en zo ook de titel. Ook Postcode Loterij-icoon Gaston Starreveld mocht een tijd lang de straat niet op om de straatprijs uit te delen.
3. Frontberichten
Door de coronacrisis werd een tweedeling in de Nederlandse samenleving zichtbaar: de mensen met ‘cruciale beroepen’ in de frontlinie, en de mensen in de achterhoede die prima thuis konden blijven. BNNVARA verzamelde vlogs van dokters, verplegers en andere zorgmedewerkers en maakte hier het tv-programma Frontberichten van.
4. Klappen voor de zorg
Op 17 maart 2020 ging heel Nederland om 20.00 uur klappen voor de zorg. De applausgolf werd door de televisie live verslagen: een uniek moment van dankbaarheid en saamhorigheid. Al zagen anderen liever dat men ging ‘lappen voor de zorg’.
5. Floortje Blijft Hier
Door het coronavirus moest de reislustige Floortje Dessing noodgedwongen thuisblijven. In plaats van naar het einde van de wereld reisde ze daarom door Nederland, op zoek naar ‘inspirerende verhalen over veerkracht en zelfredzaamheid’.
Bekijk meer beeldbepalende momenten uit 75 jaar tv:
© 75 Jaar TV / Menno Woudt (2026) Alle beelden behoren tot de rechthebbenden