Pension Hommeles
De eerste muzikale tv-komedie
5 oktober 1957
‘Geef het volk brood en tv-spelen’. En dan het liefst in een serie met meerdere afleveringen. Dankzij Annie M.G. Schmidt had de kijker iets om maandelijks naar uit te kijken: een pension vol hommeles.
De eerste aflevering van Pension Hommeles, het nieuwe televisie-programma waarmee de Vara op zaterdagavond 5 oktober start, heeft Annie M.G. Schmidt klaar. „Het is eigenlijk een muzikaal blijspelletje, dat bij wijze van spreken in negen delen wordt uitgesmeerd van oktober tot mei”, vertelde producer Wim lbo. (…) Over veertien dagen beginnen de repetities van Pension Hommeles, een nieuwe bijdrage aan de kleinkunst van het onuitputtelijke trio Annie M.G. Schmidt, Cor Lemaire en Wim lbo.
Algemeen Dagblad, 7 september 1957
Wij kunnen ten slotte nog een ander televisie-geboorte meemaken en wel van een reeks avonturen in het VARA-Pension Hommeles, waarvoor Annie Schmidt de teksten schrijft en die door Wim lbo wordt geproduceerd. (…) Onze ether, zowel wat betreft radio als televisie, wordt langzamerhand wel overstroomd met de avonturen in diverse huiselijke milieus! Waar de omroepverenigingen vroeger elkaar beconcurreerden op het terrein der shows, in het komende seizoen zal deze strijd op het huiskamertapijt worden gevoerd.
Het Vaderland, 2 oktober 1957
De eerste echte televisiekomedie
Het televisiepubliek in Nederland begon na een paar jaar wat te morren: het aanbod was matig en grote verrassingen bleven uit. Veel programma’s hadden net zo goed op de radio kunnen worden uitgezonden, was het sentiment. Pension Hommeles had daarom niet op een beter moment haar deuren kunnen openen. Dit muzikale blijspel op de televisie van de VARA werd de eerste echte televisiekomedie, geschreven door Annie M.G. Schmidt. Het was geen los televisiespel, maar een serie met elke maand een nieuwe aflevering. Pension Hommeles werd gezien als opvolger van de radioserie De Familie Doorsnee, eveneens van de hand van Annie M.G. Schmidt.
zaterdag 5 oktober 1957, 20.30 uur
Pension Hommeles, VARA
De uitzending
“Hoofdstuk 1, kamers kijken.” Verteller Wim Ibo heeft het boek Hommeles opengeslagen. Wie goed kijkt, ziet dat de bladzijden in het boek leeg zijn, maar dat mag de pret niet drukken. Als een verhaaltje voor het slapen gaan, worden de personages van Pension Hommeles voorgesteld. Zoals Floor, de pensionhoudster en haar aanstaande echtgenoot Gijs. De charismatische werkstudent Dinky is een van de vaste gasten, die een oogje heeft op secretaresse Paula. Vijftig minuten lang wordt in het pension aan de Amsterdamse gracht gelachen en gezongen, met uiteraard de nodige hommeles en bijzondere gasten over de vloer. De teksten zijn van de hand van Annie M.G. Schmidt, de muziek van Cor Lemaire.
Het team Annie Schmidt—Wim Ibo—Cor Lemaire—Erik de Vries hield zijn eerste geesteskind in de serie over „Pension Hommeles” ten doop. Het werd een pretentieloos, smakelijk programmaatje, dat uitblonk door perfecte presentatie. Het ging allemaal soepel en gemakkelijk en er waren vele humoristische trekjes, kleine effectjes en een flinke dosis vrolijk- heid. Het was dus nergens „overdone” en daarom is dit goede kost voor de huiskamer. Ongetwijfeld hebben de schrijfster en producer Ibo veel nuttig werk gedaan, een belangrijk aandeel van het succes komt echter toe aan regisseur Erik de Vries.
De Telegraaf, 7 oktober 1957
Voortreffelijk is het woord voor Wim Ibo’s nieuwe presentatie: Pension Hommeles, die opviel door haar oorspronkelijke opzet en goede smaak. De vlotte tekst van Annie Schmidt droeg misschien hier en daar nog de sporen van een aanloop tot een nog dynamischer geheel, doch toonde nu reeds overduidelijk, dat de kijkers in de toekomst van dit amusementsprogramma nog veel plezier kunnen beleven. De vaak aanstekelijke humor was fijntjes en bereikte daardoor een hoog niveau. Wat beslist opviel, was de uitgebalanceerde samenwerking van allen, die dit nieuwe programma gestalte gaven.
Algemeen Dagblad, 7 oktober 1957
Dure serie
De cameravoering, de decors en de kwaliteit van de serie werden na de eerste aflevering al volop geprezen. Onderzoek in 1958 liet zien dat de afleveringen meer dan één miljoen kijkers trokken. Dat continuïteit op televisie belangrijk was, werd na twee afleveringen al ontdekt. Omdat de kleinere omroep VPRO een maand later aan de beurt was in het uitzendschema, bood deze aan de VARA aan de aflevering over te nemen. De destijds ‘dure’ serie (zo’n 7000 gulden per aflevering) werd door de VPRO voor een iets lager bedrag uitgezonden, tot vreugde van de kijkers – een fraai staaltje ‘zuilensamenwerking’.
De tv-kijker zwijmelde weg toen de van origine Amerikaanse acteur Donald Jonas het nummer Ik zou je in een doosje willen doen zingt voor zijn tegenspeelster. De scène eindigde zelfs in een primeur: in zwart-wit werd de eerste ‘interraciale’ zoen op televisie gegeven. Niemand in het pension die dat bijzonder vond. Het fragment is bewaard: van de zestien afleveringen zijn er slechts negen bewaard gebleven – een vloek die vaker zou rusten op de tv-parels van Annie M.G. Schmidt.
5x series op televisie
1. Stiefbeen en zoon (1963)
Rien van Nunen en Piet Römer speelden de hoofdrollen in de remake van de Britse komedie Steptoe and Son, over een vader en zoon in de metaalhandel die niet met en niet zonder elkaar kunnen. De NCRV-serie ontving in 1964 de allereerste Gouden Televizierring.
2. Ja zuster nee zuster (1966)
Na het pension trok Annie M.G. Schmidt naar het rusthuis Klivia, dat het decor vormde voor Ja zuster nee zuster. De liedjes van Harry Bannink (M’n opa, Duifies) werden klassiekers. Bijna alle afleveringen zijn verloren gegaan doordat de banden werden overschreven, maar een hele generatie had de serie in het collectieve geheugen.
3. ’t Schaep met de 5 pooten (1969)
Met liedjes als We zijn toch op de wereld om mekaar te helpen, niewaar? en Het zal je kind maar wezen werd ‘het schaep’ een enorme hit bij de KRO. Zo’n zes miljoen Nederlanders keken naar de belevenissen in het Jordaanse café. Na slechts acht afleveringen stopte de serie door onenigheid tussen de makers. In 2006 werd het café heropend voor een remake.
4. De stille kracht (1974)
De televisieverfilming van de bekendste roman van Louis Couperus telde slechts drie afleveringen, maar maakte grote indruk – onder meer doordat Pleuni Touw naakt in beeld verscheen. Het overspel van haar personage in de serie zorgde ervoor dat de actrice door onbekenden op straat werd bespuugd.
5. Dagboek van een herdershond (1978)
Willy van Hemert was er al vroeg bij op de Nederlandse televisie: in 1951 regisseerde hij tijdens de eerste uitzending het tv-spel De Toverspiegel. In de jaren erna maakte hij tal van successeries, waaronder De kleine waarheid (1970) en Bartje (1972). Met Dagboek van een herdershond had de KRO een serie die perfect paste bij de rooms-katholieke signatuur. De avonturen van kapelaan Erik Odekerke leverde direct een Gouden Televizierring op.
Bekijk meer beeldbepalende momenten uit 75 jaar tv:
© 75 Jaar TV / Menno Woudt (2026) Alle beelden behoren tot de rechthebbenden